İslamın beş əsas ibadətindən biri olan Həcc, özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə digər ibadətlərdən seçilir. Sözlük mənası “yönəlmək” olan Həcc, möminin həyatında dərin iz buraxan, Allah’a tərəf şüurlu bir dönüş və zikrin xüsusi formasıdır.
Həccin Ayırıcı Xüsusiyyətləri
Həccin digər ibadətlərdən başlıca fərqi onun məkan və zamanla məhdudiyyətli olmasıdır. Namaz istənilən yerdə qılınsa, zəkat və sədəqə hər zaman verilə bilsə də, Həcc yalnız Zilhiccə ayının müəyyən günlərində, Məkkə və ətrafındakı müqəddəs məkanlarda yerinə yetirilə bilər. Bu ibadət, Quranda “əyyamin mə’dudat” – sayılı günlərdə (Bəqərə, 203) yerinə yetirilən ibadət kimi qeyd olunur.
Digər mühüm cəhət isə Həccin son dərəcə qaydalı və sistemli şəkildə icra olunmasıdır. “Mənasik” adlanan bu sistem, ihram, Ərəfatda vəqfə, şeytanın daşlanması kimi mərhələləri ehtiva edir və fərdi təşəbbüsü minimuma endirərək ibadətin tam mənada nizamlı, sanki hərbi intizamla icra olunmasına zəmin yaradır. Maraqlıdır ki, bu ibadətdə tam bir boşalma və təslimiyyət tələb olunsa da, həmin boşalma prosesi belə müəyyən qaydalar çərçivəsində baş verir.
Həcc: Simvolların Cisimləşdiyi İbadət
Həcc, simvolik mənalarla zəngin olan və bu mənaların konkret şəkildə müşahidə edildiyi ibadətdir. Namazın “cəmi ibadət” – yəni ümumiləşdirici ibadət olması kimi, Həcc də bir çox ibadətin ruhunu və formasını özündə birləşdirir. Lakin Həcci fərqləndirən cəhət, burada rəmzi ifadələrin mücərrəd qalmayıb konkret şəkildə yaşanması və insanın onlarla fiziki təmasda olmasıdır. Məsələn, gündəlik həyatda işarələr (simvollar) ilə onların göstərdiyi məna arasında məcburi əlaqə olmaya bilər. Amma Həccdəki simvollar – istər ihram, istər daş atma, istərsə də Ərəfat vəqfəsi – hər biri işarə etdikləri dəyərlərin real təcəssümünə çevrilir. Şeytandan Allaha sığınmaq kimi mənəvi çağırış, Həccdə konkret bir hərəkət – daş atmaq – ilə cisimləşir.
Həccin Əsas Mərhələləri və Mənaları
• İhram: Dikişli paltarların çıxarıldığı bu mərhələ, insanın mülkiyyətdən və eqodan soyunmasını simvolizə edir. İhram, insanın sahib olduqlarını (paltar daxil olmaqla) arxada qoyaraq, Allahın hüzuruna sanki doğulduğu günkü kimi – saf, sadə və mülkiyyətsiz – çıxmaq niyyətidir. Bu, həm də Allah’a yönələn bir dua və yalvarışdır: “Ya Rəbbim, məni bu halımla qəbul et” deməkdir. Burada əsl niyyət – insanın zahiri mülkdən çox, daxilindəki malikiyyət hissindən təmizlənməsidir.
• Ərəfat vəqfəsi: Həccin əsas rüknlərindən biri olan Ərəfatda qısa da olsa dayanmaq vacibdir. Hətta Peyğəmbərimizin (s.a.s) “Həcc – Ərəfatdır” (Nəsai, Tirmizi) kəlamı bu məkanın önəmini göstərir. “Rəhmət dağı” adlansa da, Ərəfatın daşlıq və quraq mənzərəsi onu göstərir ki, həqiqi rəhmət maddi nemətlərdə deyil, Allahı tanımaq (mərifətullah) və Ona qulluqda (ubudiyyət) gizlidir. Bu mərhələ, insanın özünü tam şəkildə Allah’a təslim etdiyi, duaların və mənəvi halın ən yüksək səviyyədə yaşandığı bir məkandır.
• Şeytan daşlama: Həccin son mərhələlərindən olan bu ibadət, insanın Allah’a yönəlməsinə mane olan hər cür şər və pislikdən – nəfs, pis vərdişlər, pis dostluqlar, həddindən artıq özünə güvən və s. – uzaqlaşmasını təmsil edir. Bu hərəkət, zahirdə sadə və hətta uşaqcasına görünsə də, insanın günahlar qarşısındakı acizliyini və Allaha qarşı uşaq qədər təmiz və dürüst olmalı olduğunu simvolizə edir. Eyni zamanda, bu mərhələ bəndənin mənəvi düşmənləri ilə açıq mübarizəsini göstərən canlı bir simvola çevrilir.
Nəticə olaraq, Həcc, qaydaları ilə bədənin və ruhun intizam altına alındığı, simvolların isə abstrakt mənalardan çıxaraq konkret və müşahidə edilə bilən formaya düşdüyü misilsiz bir ibadətdir. Bu ibadət, insanın maddi olanlardan uzaqlaşıb mənəvi paklanma və Allah’a tam təslimiyyət yaşamasına şərait yaradır.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder