Həyəcanımızı Canlı Tutmağın Yolları

Bugünkü dünyada insanın daim eyni ruh yüksəkliyində qalması, içindəki enerjini və istəklərini daima diri tutması asan məsələ deyil. Həyatın özü bir mübarizə meydanıdır – həm daxili, həm də xarici təzyiqlərlə doludur. Bütün bunlar isə insanın içindəki o təbii coşqunun zamanla sönməsinə səbəb ola bilər.

Həyəcanın Sönməsinin Başlıca Səbəbləri:

• Zamanın Ağır İmtahanları: İçində yaşadığımız bu dövr – bir çoxlarının "axir zaman" deyə adlandırdığı dövr – həm fərdi, həm ictimai, həm də qlobal səviyyədə çətinliklərlə doludur. Nəfsin tələbləri, ailə mühitindəki sarsıntılar, sosial çevrənin təsirləri, iş və təhsil həyatının yükü, sosial medianın davamlı basqısı və qlobal axınların təzyiqi – bütün bunlar insanın ruhunu yorur. Bu cür mühasirə altında istiqaməti və həyəcanı qorumaq olduqca çətindir.

• Şeytani Təlqinlər: Şeytanın əsas məqsədi insanı yolundan döndərmək, ümidini qırmaq və həyatını mənasız hala gətirərək coşqusunu söndürməkdir. O, bizi həyəcandan uzaqlaşdıraraq, istədiyi səmtə yönəltmək üçün daim pusqudadır.

• İnsan Təbii Dalğalanması: İnsan psixologiyası sabit qalmır; bəzən yüksəliş, bəzən eniş yaşanır. Bu təbiidir. Amma əsas məsələ odur ki, o enişdə ilişib qalmayasan. Yenidən ayağa qalxmaq və zirvəyə doğru hərəkət etmək iradə tələb edir.

• Vərdiş və Adiləşmə: Bəzi məqsədlərə çatdıqda və ya hər hansı bir fəaliyyət adi hala çevrildikdə, o əvvəlki həyəcan yerini vərdişə verir. Bu da zamanla ruhun solmasına səbəb ola bilər.

Həyəcanımızı itirməmək və onu bərpa edə bilmək üçün bəzi prinsiplərə əməl etmək zəruridir:

• Məqsədləri Təzələmək: Hər zaman insanın qarşısında onu inkişaf etdirəcək, motivasiya verəcək real və idealist hədəflər olmalıdır. Tükənməkdən qaçmaq üçün məqsədlər canlı və dinamik saxlanmalıdır.

• Mənfi Təsirlərdən Uzaq Durmaq: Ruh halımıza mənfi təsir göstərən insanlardan, hadisələrdən və informasiyalardan uzaq qalmaq lazımdır. Xüsusilə ümidsizlik, tənbəllik və laqeydlik yayan çevrələrdən qorunmaq həyati əhəmiyyət daşıyır.

• İlhamverici Dostluqlar Qurmaq: Daxili aləmimizi canlandıracaq, bizi irəli aparacaq dostlara ehtiyacımız var. İdealist, imanlı və məqsədli insanlarla dostluq qurmaq həyəcanı paylaşmaq və artırmaq baxımından çox dəyərlidir.

• İslam Böyükləri ilə Mənəvi Bağ Qurmaq: Həyəcanımız azaldıqda, peyğəmbərlərin, səhabələrin, tabiinlərin və böyük alimlərin həyatına nəzər salmaq ruhumuza yeni nəfəs gətirə bilər. Onların həyat hekayələri və mübarizələri bizə yol göstərə bilər.

• Səbir və Səbatla Yola Davam Etmək: Həyat bir yolçuluqdur və bu yolda fasilələr, çətinliklər qaçılmazdır. Amma düşdüyümüz yerdə qalmaq yox, yenidən qalxmaq lazımdır. Durmaq – itirmək deməkdir. Ona görə də səbirli və dözümlü olmaq, davamlılıq göstərmək bu yolda qalib gəlməyin açarıdır.

Bu vəziyyəti bir gəminin tufanlı dənizdə yol almasına bənzətmək olar. Gəmi hər zaman eyni sürətlə hərəkət edə bilməz; bəzən dalğalara qarşı mübarizə aparar, bəzən dayanmalı olar. Ancaq əsas məsələ limanda qalmaq yox, düzgün istiqamətdə irəliləmək və sakit sulara çıxacağımıza dair inamımızı itirməməkdir. Unutmayaq ki, hər tufandan sonra günəş doğur, hər enişin ardınca bir zirvə gəlir. 

Sübh Namazına Qalxa Bilməməyin Səbəbləri

Sübh namazına qalxa bilməməyin bir çox səbəbi var. Amma bu səbəbləri ümumiləşdirərək beş əsas başlıq altında toplamaq mümkündür. 

1. Əhəmiyyətini Dərindən Qavraya Bilməmək

Sübh namazına qalxmamağın ən köklü və yayğın səbəbi onun əsl dəyərinin, mənəvi çəkisinin içimizdə lazımi qədər yer tutmamasıdır. Bəli, hamımız bilirik ki, namaz Allahın bir əmri, sübh namazı isə günün bərəkətli başlanğıcıdır. Amma namazı buraxdığımızda əslində nəyi itirdiyimizi yetərincə dərk etmirik.

Gündəlik həyatımızda — məsələn, bir təyyarəyə yetişmək, imtahana girmək, işə gecikməmək kimi — dünyəvi məqsədlər üçün necə səylə çalışdığımızı bir düşünək. Səhərə qədər yuxusuz qalmaq belə bizi bu işlərdən saxlaya bilmir. Əgər sübh namazının da eyni, hətta daha böyük önəmini anlaya bilsəydik, yəqin ki, bu ibadətə münasibətimiz tamamilə fərqli olardı.

Bu mərhələdə əsas məsələ, bilginin şüura çevrilməsidir. Allah Rəsulunun (s.ə.s) həyatına, xüsusilə namaza verdiyi önəmə diqqət yetirmək, Quranda sübh vaxtına edilən andlar üzərində düşünmək və "sübh namazı şahidlidir" (İsra, 78) ayəsinin mənasına varmağa çalışmaq faydalı olar. Səhabələrin və böyük İslam alimlərinin sübh namazına olan münasibəti bizim üçün ciddi nümunədir.

2. Sağlam Yuxu Rejimi Qurmamaq

İkinci səbəb isə düzgün yuxu rejiminin olmamasıdır. Bu, əslində birinci maddə ilə sıx bağlıdır. Çünki əgər namazın əhəmiyyəti içimizdə yetərincə yer tutsa, yuxu rejimimizi də ona uyğun qurmağa çalışarıq.

Gecə saat 01:00, 02:00, hətta 03:00-a qədər oyaq qalmaq, təbii ki, səhər vaxtı oyanmağı fiziki olaraq çətinləşdirir. Nəzərə almaq lazımdır ki, bədənimizin də bir daşıma gücü var və o, ac qalmağa necə tab gətirmirsə, yuxusuzluğa da o qədər davam gətirmir.

Sübh namazına təravətli qalxmaq, orada huşu ilə dayanmaq üçün bədən və zehnimizin gümrah olması önəmlidir. Uyuşmuş bir şüurla, yorğun bir bədənlə qılınan namaz insana bir müddət sonra yük kimi gəlməyə başlaya bilər. Əgər sübh namazını qaçırdığımızda nə itirdiyimizi dərk edə bilsək, yuxu rejimi bizim üçün prioritetə çevriləcəkdir.

3. Qəlbin Oyanmaması – Yəni Daxili “Zəngi” Qurmamaq

Sübh namazına qalxmaq üçün yalnız telefon alarmına güvənmək kifayət etmir. Əslində əvvəlcə qəlbin içindəki “zəngi” qurmaq lazımdır. Bu da Allah Rəsulunun (s.ə.s) sünnətini həyatımıza daşımaqla mümkün olur.

Yatağa necə girdiyimiz, yatmazdan öncə hansı duaları oxuduğumuz, nə niyyətlə başımızı yastığa qoyduğumuz böyük əhəmiyyət daşıyır. Axırda edilən səmimi bir dua — “Allahım, məni sübh namazına oyat” — bəlkə də o qalxışın açarı ola bilər.

4. Yetərli Tədbirlər Görməmək

Bəzən sadəcə niyyət və dua kifayət etmir. Gərək praktik tədbirlər də görülsün. Bunlara aşağıdakıları daxil etmək olar:

• Mütləq şəkildə alarm qurmaq;

• Ağır yuxulu insanlar üçün telefonu yataqdan uzaq bir yerə qoymaq;

• Tək bir zəng əvəzinə, ard-arda bir neçə xəbərdarlıqla oyanma imkanı yaratmaq;

• Yaxınlardan — ailə üzvlərindən, dostlardan kömək istəmək;

• Xüsusilə gənclər arasında bir-birini oyatmaq vərdişi formalaşdırmaq;

• Hətta qidalanma rejimimizi belə bu məqsədə uyğunlaşdırmaq – ağır və yağlı yeməklər gecə yuxusunu pozur, nəticədə səhər qalxmaq çətinləşir.

Unutmamalıyıq ki, bir namazın qaydasına düşməsi həyatımızın bir çox sahəsində nizam yarada bilər. Bu da tədbirli olmağı tələb edir.

5. Qaçırdıqda Yetərincə Təəssüf Etməmək

Sübh namazını qaçırdıqda içimizdə dərin bir təəssüf hissi yoxdursa, bu, həmin ibadətin bizim həyatımızdakı yerini göstərir. Məsələn, bir təyyarəni qaçırsaq, bir universitet imtahanını itirsək necə məyus oluruqsa, eyni hissi sübh namazına qarşı da duymalıyıq — hətta daha dərindən.

Nəticə və Bir Bənzətmə

Sübh namazı, günün başlanğıcı olmaqla yanaşı, iman səviyyəmizin, Allahla bağımızın da göstəricisidir. Bu namaz, həyatımızdakı digər ibadətləri və gündəlik münasibətlərimizi də nizama salacaq gücə malikdir. Namaz, Allah’a bir şey vermək deyil, Allah’dan çox şey qazanmaq fürsətidir. Qəbirdə veriləcək ilk sualın da namazla bağlı olması, onun nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir.

Sübh namazına qalxmaq üçün göstərilən səy, sanki bağbanın hər səhər öz sevimli çiçəyini suvarmasına bənzəyir. Əgər bir səhər o çiçəyə su verməyi unudarsa və onun solduğunu görərsə, hiss etdiyi təəssüf və peşmanlıq, gələcəkdə daha diqqətli olması üçün içində yeni bir oyanış yaradar. Bu içdən gələn narahatlıq, çiçəyin yenidən solmaması üçün qəlbdən gələn bir çağırışa çevrilər.

Sünnəyə Uyğun Toy Necə Olmalıdır?

Toy, insan həyatında xüsusi bir dönüm nöqtəsidir. Bu mühüm mərhələni necə yaşadığımız isə həm şəxsi, həm də ictimai baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. İslam mədəniyyətində toy təkcə bir əyləncə deyil, həm də bir ibadət niyyəti ilə həyata keçiriləcək qədər ciddi və dəyərli bir hadisədir. Peyğəmbərimiz (s.ə.s) və səhabələrinin həyat tərzindən nümunə götürərək bu günümüzə uyğun şəkildə, lakin əsasları qoruyaraq bir toy təşkil etmək mümkündür.

Sünnətə uyğun bir toy sadəcə müəyyən dini rituallarla məhdudlaşmamalıdır. Əksinə, sünnət bir həyat tərzidir və bu anlayış toylarımızda da öz əksini tapmalıdır.

Sünnətə uyğun bir toyda yer almalı olan beş əsas:

1. İxlas (Səmimiyyət):
Toylar bəzən insanların bir-birinə özünü göstərmək yarışına çevrilə bilir. Halbuki belə məclislərdə əsas olan səmimiyyətdir. Yəni insan imkanları nisbətində hərəkət etməli, “el içində pis görünməyim” kimi düşüncələrlə özünü maddi və mənəvi yük altına salmamalıdır. Hz. Fatimənin (r.a) sadə, lakin mənalı toyu bizə bu baxımdan çox gözəl nümunədir.

2. Elan (Açıqlıq):
Nikahın əsas şərtlərindən biri onun gizli deyil, ictimai şəkildə elan olunmasıdır. Toy isə bu elan üçün ən münasib fürsətdir. İctimaiyyətə açıq, şəffaf və təmiz niyyətlə keçirilən bir mərasim sünnətə daha yaxındır.

3. İkram (Qonaqpərvərlik):
Toya gələn qonaqlara, imkan daxilində, ikram etmək həm gözəl əxlaqın göstəricisidir, həm də İslam adətidir. Vəlimə - yəni toy yeməyi - Peyğəmbərimizin də (sav) təşviq etdiyi bir sünnədir. Bu da sadə, riyadan uzaq, təmtəraq üçün yox, paylaşmaq və sevincə ortaq etmək niyyəti ilə edilməlidir.

4. Ehtiram (Hörmət):
Dəvət olunan insanlara qarşı diqqətli və hörmətli davranmaq, onların rahatlığı üçün şərait yaratmaq da vacib məqamlardandır. Toylar sevgi və qardaşlığı artırmalı, yoxsa düşmənçiliyə və narazılıqlara səbəb olmamalıdır.

5. İhsan (Yardımlaşma):
Toy sahiblərinə yardım etmək, maddi-mənəvi dəstək göstərmək lazımdır. Lakin bu yardım borc hissi ilə yox, Allah rızası üçün edilməlidir. Heç kim özünü məcbur hiss etməməli, imkanına uyğun şəkildə iştirak etməlidir.

Sünnətə uyğun olmayan beş əsas xəta:

1. İxtilat (Həddindən artıq qadın-kişi təması):
Qadın və kişilərin sərhədsiz, nəzarətsiz şəkildə bir yerdə olması İslamın mahiyyətinə uyğun deyil. Bu, toyun ruhunu zədələyən bir davranışdır. Ailələrin, xüsusilə də gələcək ailə həyatının təməli olan bu gündə hicaba və məhrəm sərhədlərə diqqət çox vacibdir.

2. İsraf (Lazımsız xərclər):
"Bir dəfə evlənirəm" deyə edilən ifrat xərclər israfın qapısını açır. Halbuki dinimiz israfdan ciddi şəkildə çəkindirir. Toy nə qədər təvazökar və isabətli təşkil olunarsa, o qədər də bərəkətli olar.

3. İfşa (Gizlilərin açıqlanması):
Ər-arvad arasında və ya ailələr daxilində olan şəxsi məsələlərin, hisslərin və sirrlərin ictimailəşdirilməsi toyun mahiyyətinə ziddir. Sosial mediada yayılan hər detal, bəzən gözəllikdən çox zərər gətirə bilər.

4. Ehmal (Dəvət və diqqətsizlik):
Dostların, qohumların və xüsusilə də imkansız insanların toyda unudulması ciddi bir nöqsandır. Peyğəmbərimiz (s.ə.s) belə toy yeməklərini "ən pis yemək" (Buxari) adlandırmışdır. Toy, küsülülüklərin barışa çevrildiyi, kənarda qalanların qucaqlandığı bir məclis olmalıdır.

5. İtaətsizlik (Həddi aşma):
Toylar ya bəzən çox rəsmi olur, ya da sərhədsiz azadlığa çevrilir. Hər iki hal da düzgün deyil. İslam çərçivəsində sevinmək, əylənmək olar, lakin bu, ifrata varmadan, harama qarışmadan edilməlidir. Peyğəmbərimizin (sav) toylarda dua etməsi və qonaqlara ikram etməsi bu baxımdan bizə gözəl bir ölçüdür.

Nəticə olaraq:
Sünnətə uyğun bir toy, sadəcə dini ayinlərin yerinə yetirildiyi bir mərasim deyil, eyni zamanda ixlasın, elanın, ikramın, ehtiramın və ihsanın dolğun şəkildə yaşandığı; eyni zamanda ixtilatın, israfın, ifşanın, ehmalın və itaətsizliyin yer almadığı bir mənəvi başlanğıcdır. Toy, gələcək ailə həyatının ruhunu formalaşdırırsa, bu başlanğıc da sünnət kompası ilə istiqamətlənməlidir. Həm ailə üçün, həm də cəmiyyət üçün bərəkət və mənəviyyat buradan başlayır.

Gənclər Necə Evlənəcək? Çətinliklər və Tövsiyələr

Bu gün gənclərin evliliyə yanaşmasında gözlə görüləcək bir durğunluq müşahidə olunur. Hər ötən gün evliliyə dair çətinliklər artır və bu da bəzi gəncləri bu mühüm addımı ya təxirə salmağa, ya da tamamilə gündəmdən çıxarmağa vadar edir. Bu məsələnin səbəbləri tək bir sahə ilə məhdudlaşmır – əksinə, beş əsas istiqamətdə özünü göstərir.

Evlilik Yolunda Qarşılaşılan Beş Başlıca Problematik Sahə

Mövzunu araşdırdıqca ortaya çıxır ki, evliliyin çətinləşməsi bir neçə amilin təsiri ilə əlaqəlidir. Bu sahələrə nəzər saldıqda əsasən aşağıdakı istiqamətlər diqqət çəkir:

1. Maddi Maneələr:
İqtisadi vəziyyətin ağır olması, yeni universitet bitirən və ya iş həyatına başlayan gənclərin evliliyə hazırlıq üçün kifayət qədər maliyyə toplaya bilməməsinə səbəb olur. Sadə bir toy, kirayə, ev əşyaları, gündəlik dolanışıq – bütün bunlar gənc bir insan üçün artıq dağ kimi görünür. Xüsusilə oğlanlar bu yükün ağırlığı qarşısında evlilik qərarını ya gecikdirir, ya da ümumiyyətlə vaz keçirlər.

2. Uyğun Həyat Yoldaşı Tapmaq Çətinliyi:
İndiki dövrdə münasib insan tapmaq düşündüyümüzdən daha çətindir. Əvvəllər insanlar daha kiçik sosial çevrədə yaşadığı üçün bu proses asan olurdu. Amma indi texnologiya və imkanlar artsa da, uyğun insan tapmaqda çətinliklər daha da çoxalıb. Sosial qurumların – fondlar, dərnəklər, icmaların – bu sahədə üzərinə düşəni tam yerinə yetirməməsi də vəziyyəti ağırlaşdırır.

3. Ailələri Razı Salmaq Problemi:
Gənclər bir-biri ilə razılaşsa da, iş ailələrə çatanda bəzən müxtəlif səbəblərlə maneələrlə qarşılaşırlar. Valideynlərin fərqli gözləntiləri, ənənə və adət qayğıları, uşaqlarını düzgün inandıra bilməmələri bu məsələdə əngəl yaradır.

4. Tanışlıqdan Toya Qədərki Mərhələni İdarə Etmək:
Evliliyə aparan yol çox həssasdır və düzgün yönləndirilməlidir. Həddindən artıq gözləntilər, qarşı tərəfdən qeyri-real istəklər, qarşılıqlı anlayışsızlıq – bunlar münasibətə daha başlamamış yüklər yükləyir və sonrakı evlilik həyatına da mənfi təsir edir. Bu proses yorucu olduqda, ailə həyatına sağlam başlanğıc vermək də çətinləşir.

5. Evlilik Əxlaqını Mənimsəməmək:
Təəssüf ki, bir çox insan evliliyin sadəcə hüquqi və sosial tərəfini görür, onun mənəvi və ibadət tərəfini isə ya bilmir, ya da laqeyd yanaşır. Allahın və Rəsulunun (s.ə.s.) evliliyə verdiyi dəyəri başa düşmədikdə, həyat yoldaşları arasında yaranan sadə problemlər belə böyüyür və münasibətləri zədələyir.

Gənclər Üçün Beş Tövsiyə

Bu çətinliklərə qarşı gənclərə verilə biləcək bəzi mühüm tövsiyələr var:

1. Sadəlik və Borcsuzluğa Diqqət:
İmkan daxilində olanla kifayətlənmək lazımdır. Lüks və israf yerinə sadə və mənalı bir toy, borcsuz bir başlanğıc daha çox rahatlıq və xoşbəxtlik gətirir. Borc və – Allah qorusun – faiz kimi məsələlər ailənin rifahına ağır zərbə vura bilər.

2. Gözləntiləri Tarazda Tutmaq:
Bəzən həyat yoldaşı seçimində o qədər yüksək və qeyri-real ölçülər qoyuruq ki, real insanlara baxanda hər kəs gözümüzdə yarımçıq qalır. Unutmayaq ki, insan kamil deyil. Əsas olan – qarşılıqlı mərhəmət və sadiqlikdir. Bu iki xüsusiyyət varsa, qalan əksikliklər bir yolunu tapıb həll olunacaq.

3. Valideynləri Yumşaq Yolla Razı Salmaq:
Ailə razılığı olmadan evliliyə girişmək gələcəkdə problem yarada bilər. Buna görə də, gənclər bütün yolları sınaqdan keçirməli, anlayışla və səbirlə valideynlərini bu işə inandırmalıdırlar. Qarşılıqlı ünsiyyətlə bu maneələr aşılacaq.

4. Münasibət Mərhələsini Sevgi ilə Qurmaq:
İki insan arasında sevgi varsa, yolun yarısı keçilmiş sayılır. Hər şeyi incəliklə danışmaq, qarşı tərəfi kiçik şeylərə görə incitməmək, bir-birinə arxa durmaq bu mərhələdə olduqca önəmlidir. Unutmayaq ki, bu yolun azığı – sevgidir.

5. Evliliyin Mənəvi Tərəfini Öyrənmək:
Evlilik yalnız sosial və hüquqi müqavilə deyil, həm də böyük bir ibadətdir. Onun fiqhini, əxlaqını, mənəvi dəyərini öyrənmək və bunu həyatımıza tətbiq etmək həm gənclər, həm də ailələr üçün mühümdür. Bu şəkildə, ailələr də maariflənər və evlilik daha sağlam bir təməldə qurular.

Nəticə

Əgər gənclər, ailələr və cəmiyyət evliliyə ibadət gözü ilə baxsa, bu çətinliklərin öhdəsindən daha asanlıqla gəlmək mümkündür. Evlilik uzun və məsuliyyətli bir yolçuluqdur – təkcə maddi hazırlıq deyil, eyni zamanda mərhəmət, sədaqət və anlayış da bu yolda lazım olan azuqələrdəndir. Bu yolun əvvəlindəki sevgi və ibadət niyyəti, yol boyu qarşılaşacağımız hər çətinliyi aşmaq üçün ən böyük güc mənbəyidir.

Allah bütün gənclərə xeyirli yollar açsın, çətinlikləri asan etsin, və Cənnət qoxusu ilə dolu ailələr qurmağı nəsib etsin – amin!

Qurban - Haqqa Yaxınlaşmaq, Mənliyini Fəda Etmək

Qurban: Həqiqi Yaxınlığın Simvolu

Qurban ibadəti İslam dinində sadəcə bir heyvanın kəsilməsi və ətinin paylanması kimi anlaşılmağa meyilli olsa da, əslində bu ibadət daha dərin mənalar daşıyır. Qurban, insanın mənəvi aləmini silkələyən, onu nəfsaniyətdən təmizləyən və Allah’a doğru bir dönüşə dəvət edən ibadətlərdən biridir. Həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə bir dəyişimin, bir yaxınlaşmanın ifadəsidir.

Qurban nədir? Həqiqi yaxınlaşma nə deməkdir?

"Qurban" sözü ərəb dilində “qərib olmaq”, “yaxınlaşmaq” mənasını verən q-r-b kökündən gəlir. Bu baxımdan qurban – Allah’a yaxınlaşmaq üçün təqdim edilən bir ibadət formasıdır. Fəqət bu yaxınlıq, yalnız bir heyvanın kəsilməsi ilə məhdudlaşmır. Həqiqi qurban, insanın Allah üçün özündən, öz istəklərindən, öz mənliyindən keçməsidir. Çünki dinin mahiyyəti insanla Allah arasındakı uzaqlığı qaldırmaq, onu yaxınlığa çevirməkdir. Qurban isə bu yaxınlığın xüsusi bir formasıdır – qurbanla qul, sadəcə ət və qanla deyil, qəlbi ilə də Rəbbinə yönələr.

Əslində kəsilən nədir?

Əlimizdə olan heç bir şeyin sahibi biz deyilik. Amma buna baxmayaraq, çox vaxt bizə verilmiş nemətləri elə mənimsəyirik ki, onlardan vaz keçmək çox çətin olur. Qurban məhz bu nöqtədə, bizim üçün dəyərli olanı – istər mal, istər övlad, istərsə də nəfs – Allah yolunda fəda etmə çağırışıdır.

Quranda Habil və Qabil qissəsi bunun sadə və aydın bir nümunəsidir. Habil, ən dəyərli olanı – könüldən sevdiyini Allah’a təqdim etdi və qəbul olundu. Qabil isə dəyərsiz olanı verdi və qəbul olunmadı. Deməli, Allah qatında qəbul olunan, zahirdə verdiyimizin deyil, batində nə qədər içdən və dəyərli bir şeydən vaz keçdiyimizin ölçüsüdür.

Hz. İbrahim (ə.s) və Hz. İsmayıl (ə.s) qissəsi isə bu məsələnin zirvəsidir. Övlad – illərlə gözlənilən, sevilən, can parası – Allah uğrunda fəda edilmək istəndi. Bu, Allah’ın nəzdində, insanın Allaha verdiyi dəyərin göstəricisi idi. İnsanın öz övladından belə keçə bilməsi, Allah’a qarşı məhəbbətinin və itaətinin dərinliyini göstərirdi.

Arzuların təslimiyyəti və mənəvi inqilab

Din insanın ehtiras və arzularını məhv etmək üçün deyil, onları yönləndirmək üçün var. Əgər insanın qəlbində Allah’dan daha üstün tutduğu bir şey varsa – bu, mal da ola bilər, şöhrət də, nəfsani istəklər də – din onun həmin dəyəri təslim etməsini istəyir. Qurban da məhz bu təslimin, bu mənəvi inqilabın bir rəmzidir.

İnsan arzularını Allah yerinə qoyduğu zaman yoldan çıxır. Amma arzuları Allah üçün yaşadığı zaman, bu arzular ona zülmət deyil, nur gətirir. Qurban, bu arzuların və dəyərlərin Allah’a yönəldilməsinin simvoludur. Yəni, məsələ təkcə bir heyvanın kəsilməsi deyil, bizim öz içimizdəki hər bir şeydən keçə bilməkdir.

Qurbanın təməlindəki təqva

Qurani-Kərim açıq şəkildə deyilir: “Kəsdiyiniz heyvanların nə əti, nə qanı Allah’a çatmaz. Ona çatan yalnız sizin təqvanızdır.” (Həcc, 37)

Təqva – sadəcə qorxu və ya çəkinmə deyil, Allah’a qarşı həssaslıq, diqqət və təslimiyyət halıdır. Qurban, insanın öz daxilində bu halı yaşaması üçündür. Kəsilən heyvan, bir vasitədir. Hədəf – qurban vasitəsilə insanın mənəvi dünyasında təzələnməsi, paklanması və Allah’a yaxınlaşmasıdır.

Peyğəmbərimizin (sav) tövsiyə etdiyi kimi, qurban ətinin paylaşılması, cömərtliyin və ictimai həmrəyliyin təzahürüdür. Qurbanın üçdə ikisinin paylanması, təqvanın sosial müstəviyə daşıdığı mənanı ortaya qoyur: sən təkcə Allah’a yaxınlaşmırsan, eyni zamanda onun yaratdıqlarına da şəfqət göstərirsən.

Həccin mənasında qurbanın yeri

Həcc – istiqamət, yönəliş deməkdir. İnsan həccdə özünü tərk edir, sadələşir, təvazökarlıq paltarı geyinir. Ərəfətdə dayanmaq – Rəbb qarşısında öz acizliyini qəbul etmə anıdır. Şeytan daşlama – nəfsin azğınlıqlarından imtina niyyəti ilə edilən bir çağırışdır. Həmin bu ibadətin sonunda gələn qurban – sanki bu iç təmizliyinin möhürüdür: “İndi özündən keçdin, indi yaxınlaşdın.”

Bayram və həqiqi sevinc

Qurbanın bayrama çevrilməsi təsadüfi deyil. Çünki əsl sevinc – insanın Allah’a qovuşması, öz mənliyini Allah’a təslim etməsi ilə mümkündür. Bayram – qəlbin Haqq ilə görüşdüyü andır.

Alvarlı Əfəndinin dediyi kimi:

“Can bula Cananını, bayram o bayram ola

Qul bula Sultanını, bayram o bayram ola.”

Qurban, bu görüşün bir vasitəsidir. Öz içimizdəki “mən”i, Allah’a aid olmayan nə varsa onu qurban etmədən bu görüş gerçəkləşmir. Çünki “mən” deməyə haqqı olan yalnız Allah’dır. Bizim “mən” deməyimiz, ancaq Ona təslim olmuş bir varlıq olaraq mümkündür.