“Allah qonağı” ifadəsi, sadəcə bir adət və ya folklor elementi deyil, dərin mənəvi köklərə malik, müsəlman toplumunun əxlaqi şüurunun zirvəsini təmsil edən bir anlayışdır. Hər nə qədər bu termin bu günlərdə gündəlik dildə nadir hallarda işlədilsə də, onun daşıdığı mənanın, xüsusilə müasir dünyada geniş şəkildə müzakirə olunan “digəri” (ötəki) anlayışı və insan hüquqları məsələlərinə işıq tuta biləcək potensialı vardır.
Allah Qonağı Kimdir?
Allah qonağı – kimliyi, dili, dini, milliyyəti, haradan gəldiyi və hara getdiyi bilinməyən, yəni haqqında heç bir məlumata sahib olmadığımız bir şəxsdir. Bu şəxs, adətən Allah tərəfindən göndərilmiş qonaq kimi qəbul edilir. Ona görə də, onun Allah adından qəbul olunması və Allaha layiq şəkildə qarşılanması, əslində əxlaqın ən yüksək mərtəbəsidir. Belə bir yanaşma, insanla münasibətdə ən ali əxlaqi mövqe olaraq qiymətləndirilə bilər.
Müsəlman Cəmiyyətinin “Digəri” ilə Təcrübəsi
Qərb dünyasında İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ön plana çıxan “digəri kimdir?” və “digəri ilə münasibət necə qurulmalıdır?” kimi suallar, əslində müsəlman cəmiyyəti tərəfindən əsrlərdir praktik şəkildə cavablandırılmışdır. “Allah qonağı” praktikası bu təcrübənin canlı nümunəsidir. İslam, insana baxış bucağını belə ifadə etmişdir: “Hər insan xeyirlidir; çünki insandır və hər insan Allah qonağıdır.” Bu prinsip, fərq qoymadan insana yanaşmanı və onu mühakimə etmədən qəbul etməyi əxlaqi əsas halına gətirmişdir.
Hz. İbrahim (ə.s) Hekayəsi və Ruzinin Ümumbəşəri Mahiyyəti
Bu əxlaqi prinsipin ən tanınmış təcəssümlərindən biri Hz. İbrahimə aid edilən məşhur bir hekayədə öz əksini tapır. Rəvayətə görə, Hz. İbrahim, bir məcusi (zərdüşt) şəxsi evinə qonaq edərkən, onun Allah inancına malik olmamasını əsas gətirərək, yemək verməkdən imtina etmək istəyir. Bu zaman Allah ona xəbərdarlıq edir və buyurur: “Mən bu şəxsi yetmiş ildir ruziləndirirəm, sən isə bir yeməyi ona çox görürsən?” Bu hadisə, Kəbənin inşasından sonra Hz. İbrahimin etdiyi dua ilə də səsləşir. O, dua edərkən saleh övladlar və ruzi istəmiş, Allah isə “kafirlərə də ruzi veriləcəyini” bildirmişdir (Bəqərə, 124-126). Bu ayə, müsəlman və yəhudi düşüncəsində Tanrı təsəvvürünü fərqləndirən mühüm bir dönüş nöqtəsidir. Burada Allahın “ər-Rəhman” (ümumi mərhəmət və ruzi verən) və “ər-Rahim” (seçilmişlərə xüsusi bələdçilik edən) adları arasında fərq qoyulur. Cəmiyyətin kollektiv düşüncəsi bu ayəni məhz həmin hekayə vasitəsilə mənalandıraraq, Allahın ruzi və qonaqpərvərlik nemətinin heç bir inanc ayrımı olmadan hər kəsə şamil olduğunu qəbul etmişdir.
Müasir Dünyaya Bu Təcrübənin Teorik Tətbiqi
Bu gün İslamofobiya və bənzər hadisələr qarşısında müsəlman cəmiyyətinin “digəri” ilə bağlı bu dəyərli təcrübəsini yalnız bir həyat tərzi kimi deyil, həm də hüquqi, siyasi və fəlsəfi baxımdan mükəmməl şəkildə izah edə biləcək nəzəri və əməli bazaya çevirmək mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Çünki əgər bu təcrübə müvafiq düşüncə və təhlillərlə müşayiət olunmazsa, zamanla unudularaq mənasızlaşa bilər. Bu baxımdan, müsəlmanların öz dəyərlərinə inamla sahib çıxmaları üçün elmi və fəlsəfi dilə ehtiyac vardır.
Əxlaqi Liderlik və Qlobal Düşüncə Tələbi
Müsəlman ziyalıları və mütəfəkkirləri öz daxili tənqidlərini apararaq, bu gün hətta Amerika siyasətində belə müzakirə edilən “əxlaqi liderliyin itirilməsi” məsələsində söz sahibi olmalıdırlar. Qurani-Kərimdə “yer üzünə varis olmaq” (Ənbiya, 105; Qasas, 5) və “insanlara şahidlik etmək” (Bəqərə, 143) kimi ayələr, müsəlmanlara yalnız bir bölgənin deyil, bütün dünyanın məsuliyyətini daşıma şüuru aşılayır. Bu isə lokalizmdən çıxaraq, qlobal düşüncəyə sahib olmağı zəruri edir. “Hər insan Allah qonağıdır və əslində, yer üzündə biz hamımız Allah qonaqlarıyıq” fikri, insanın özünü yalnız öz cəmiyyəti üçün deyil, bütün bəşəriyyət üçün məsuliyyət daşıyan bir varlıq kimi anlaması baxımından böyük dəyər daşıyır. Bu düşüncə, İslamın insan anlayışının müasir dünyaya təqdim edə biləcəyi ən mühüm töhfələrdən biridir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder