Oruc: Fərdi Bir Təfəkkür İbadəti

Oruc ibadəti ilk növbədə fərdi bir təcrübədir. Bu ibadət insanın öz iç dünyasını yenidən qurmasına, həyatındakı dəyərləri və öncəlikləri gözdən keçirməsinə imkan yaradır. Orucluq, insanın "nə mütləq olmalıdır, nələr isə əslində o qədər də vacib deyil" suallarını özünə verməsinə şərait yaradır. Bu ibadət, insanın iç dünyasında bir növ təsnifat əməliyyatı kimidir. Ən önəmlisi isə budur ki, oruc tutan şəxsin həqiqətən oruclu olub-olmadığını kənardan heç kim bilə bilməz. Bu baxımdan orucun özündə bir gizlilik, bir “məchulluq” halı vardır. Məsələn, bir şəxs illərlə bir yerdə çalışdığı həmkarının oruclu olub-olmadığını bilmədən onunla işləyə bilər.

Orucu Toplumsallaşdırmaq Yanaşmasına Tənqid

Bəzən mənbələrdə və rəsmi çıxışlarda oruc "həmrəylik, birlik, qardaşlıq, yardımlaşma ayı" kimi şüarlarla təqdim olunur. Amma bu cür yanaşmanın orucun mahiyyəti ilə əlaqəsi çox da yoxdur. Hətta bu şüarların haradan çıxarıldığı sual doğurur. Oruc, mahiyyət etibarı ilə həmrəylik ibadəti deyil. Ramazan ayında verilən zəkat, sədəqə və ya infak orucun özü deyil, əlavə və fərqli əməllərdir.

İlahiyyatçılarımızın bu məsələdə çox da isabətli deyillər. Hər şeyi toplumsal forma salmaq, dini şüarlaşdırmaq onu daha təsirli və ya faydalı etmir. Əksinə, bu cür yanaşmalar İslamın mənəvi dərinliyini zəiflədir, şəxsin Allahla olan fərdi münasibətini kölgədə qoyur. Bir ilahiyyatçının vəzifəsi, tibbi və ya ekologiya ilə bağlı məsələlərə deyil, insanın Allahla bağını izah etməyə yönəlməlidir. Dini sferanın da öz sərhədləri olmalıdır, necə ki, bir həkim və ya memar öz sahəsini bilir və ondan kənara çıxmır.

Əgər bir din adamı bu sərhədləri aşaraq hər şeyə dair danışmağa çalışırsa, bu zaman onun sözləri mənasını itirir və nəticədə, xristianlığın tarixdə yaşadığı boşalma və mənəviyyat itkisi kimi bir aqibət bizi də gözləyə bilər.

Şəxsi Təfəkkürün Əhəmiyyəti

Orucun insana qazandırdığı ən dəyərli şeylərdən biri də şəxsi düşüncə bacarığını inkişaf etdirməsidir. Bu ibadət insana bir anlıq dayanıb öz həyatına kənardan baxma fürsəti verir. Modern dünyada öyrənməli olduğumuz ən mühüm mövzulardan biri də budur: fərdi düşünmək bacarığı. Orucluq ayı — Ramazan — insanın bu fürsəti dəyərləndirməli olduğu bir dövrdür.

Göydə parlayan hilal, sanki bizə "öz içinə bax, orada nə görürsənsə, onu yaz" deyir. Bu prosesin özü başlı-başına bir hekayədir. Orucluq bizə sadəcə nə yeyib-içməmək deyil, eyni zamanda içimizə dönüb özümüzlə üzləşmək fürsətidir. Bu, ibadətin ən dərin qatıdır.