Peyğəmbərimizin (sav) Doğumu və Nübuvvətin Mahiyyəti
Qədr gecəsi necə ilk vəhyin endiyi gecə olaraq xüsusi bir məna daşıyırsa, bəzən Mövlud gecəsinin də eyni şəkildə xüsusi olub-olmaması müzakirə olunur. Amma bizim üçün əsas məsələ budur ki, Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) insanlıq tarixini kökündən dəyişdirən böyük bir şəxsiyyətdir. Onun dünyaya gəlməsi ilə Hicazdan başlayan bir hərəkat çox qısa zamanda dünyanın böyük bir hissəsinə yayıldı və tarixə yeni bir istiqamət verdi. Ona görə də onun həyatının hər anı — uşaqlığı, gəncliyi, münasibətləri — sadə bir dövlət adamının həyatından qat-qat daha qiymətlidir. Çünki onun doğumu ilə bəşəriyyət yeni bir mərhələyə qədəm qoydu, yeni bir mədəniyyət doğuldu və klassik dünyanın zirvəsini təmsil edən bir dövr başladı.
Nübuvvət Allahın bir lütfüdür, öyrənməklə, zəhmətlə qazanılan bir məqam deyil. Peyğəmbər olaraq doğulmaq İlahi iradənin seçimidir. Peyğəmbərimizin (sav) “Mən, hələ Adəm (ə.s) ruh ilə cəsəd arasında ikən peyğəmbər idim” kəlamı da bu həqiqəti göstərir. Buna görə də peyğəmbərlərin həyatları, risalət vəzifəsini rəsmi olaraq başlamazdan əvvəl də o məqama yaraşır bir kamilliklə keçir.
Xətmi-Nübuvvət və İnsan İdrakının Zirvəsi
Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) nübuvvət silsiləsinin son halqasıdır. Öz ifadəsi ilə desək, “tamamlanmış bir binadakı son kərpic”dir. Quranda “Bu gün sizin dininizi kamil etdim” ayəsi təkcə hökmlərin tamamlanması deyil, həm də insanlığa verilən İlahi idrakın, mənəvi kamilliyin zirvəyə çatması deməkdir. Allahın Peyğəmbərimiz barəsində “Sən böyük bir əxlaq üzərəsən” buyurması, insan haqqında verilə biləcək ən böyük şəhadətdir. Bütün peyğəmbərlər bəşərin idrak və mənəviyyat zirvəsini göstəriblərsə, Peyğəmbərimizin risaləti bu zirvənin ən kamil nöqtəsidir. Bu kamillik artıq artıra biləcəyimiz deyil, qorunub yaşanacaq bir haldır.
Nur Ayəsi və Həqiqət-i Muhəmmədiyyə
Təfsirçilərdən Muqatil ibn Süleyman Qurandakı “Nur ayəsi”ni şərh edərkən, buradakı “Allah göylərin və yerin nurudur” ifadəsindən sonra gələn “Onun nurunun misalı…” hissəsinin Peyğəmbərimizə işarə etdiyini qeyd edir. Buradakı “şərqə və qərbə aid olmayan mübarək zeytun ağacından yandırılan çıraq” təsviri də onun nurunun məkan və zamanla məhdud olmadığını, qiyamətə qədər bütün insanlığa yönələn bir aydınlıq olduğunu göstərir. Ona görə də Peyğəmbərdən danışmaq, Allahın insanlığa bəxş etdiyi ən böyük lütfdən danışmaq deməkdir.
Peyğəmbərimiz Məqsəd-Səbəb (Son Səbəb) Kimi
Filosofların “qayə səbəb” adlandırdığı anlayışa görə, hər bir şeyin məqsədi əvvəl düşünülür, amma ən sonda ortaya çıxır. Əgər insanlıq üçün nəzərdə tutulan hikmətin zirvəsi Peyğəmbərimizin (sav) varlığı ilə təcəlli edibsə, deməli o, varlıq ağacının həm toxumu, həm də bəhrəsidir. Ondan əvvəl baş verənlər sadəcə onun gəlişi üçün hazırlıq idi. Onun “sonuncu peyğəmbər” olması sadəcə bir ardıcıllığın bitməsi deyil, İlahi hikmətin bəşəriyyət üçün kamil şəkildə üzə çıxmasıdır.
Mövlud Ənənəsinin Tarixi
Peyğəmbərimizin (sav) dövründə və Xüləfa-i Raşidin zamanında ayrıca bir Mövlud gecəsi qeyd olunmurdu. Bunun səbəbi də cəmiyyətin hələ təzəcə bütpərəstlikdən uzaqlaşması və hər hansı təmtəraqlı mərasimlərin yenidən bütpərəstliyə meyl etdirə bilməsi qorxusu idi. İlk Mövlud mərasimləri Fatimilər dövründə, 10-cu əsrdə Misirdə ortaya çıxmışdır. Sonrakı əsrlərdə xüsusilə Əyyubilər zamanı böyük şənliklərə çevrildi. Bu mərasimlər zamanla müsəlmanların ortaq bayram ruhuna qatıldı və Peyğəmbər (sav) sevgisinin toplu şəkildə ifadə olunmasına vasitə oldu.
Süleyman Çələbi və “Vəsilətün-Nəcat”
Türk dünyasında Mövlud ənənəsini möhkəmləndirən əsas əsər Süleyman Çələbinin “Vəsilətün-Nəcat”ıdır. Bu əsər 1409-cu ildə Bursa şəhərində yazılıb. Maraqlısı odur ki, əsərin yazılışına səbəb bir vaizin “peyğəmbərlər arasında fərq yoxdur” deməsi üzərinə başlanan müzakirələr olub. Çələbi isə buna cavab olaraq yazdığı beyitlərlə əsərə başlamışdır.
“Vəsilətün-Nəcat” sadə, anlaşıqlı, amma eyni zamanda çox dərin və güclü bir dildə yazılmışdır. Əsərin mövzusu Peyğəmbərimizin (sav) kamil insan olaraq təcəllilərini — doğumu, möcüzələri, meracı və vəfatını əhatə edir. Bu əsərdə həm İslam düşüncəsinin fəlsəfi qatları — xüsusilə Vəhdət-i Vücud anlayışı — əksini tapır, həm də insanın xilas arzusu, şefaət ümidi ifadə olunur.
Türk Dövlətlərində Mövlud
Mövlud mərasimləri tədricən Osmanlı dövründə dövlət səviyyəsinə qaldırıldı. II Murad və Sultan Süleyman dövründə yarı-rəsmi xarakter daşıyırdısa, III Murad zamanında artıq rəsmi dövlət mərasiminə çevrildi. Bu gün oxunuş tərzləri bəzən mətni anlamağı çətinləşdirir, amma “Vəsilətün-Nəcat” təkcə bir ədəbi şah əsər deyil, həm də mənəvi həyatımıza ruh qatan bir mənbədir.
Allahdan istəyimiz bizi Rəsulunun (sav) sevgisi ilə lütfləndirsin və şəfaətinə çatdırsın.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder