İnsan Niyə Mükəmməllik Axtarışındadır

İnsanın öz varlığını necə dərk etməsi, gözəlliyə yanaşması və mükəmməllik axtarışı həm fəlsəfi, həm də psixoloji baxımdan əhəmiyyətli mövzulardandır. Bu mövzular insanın özünə baxış tərzindən başlayaraq, ilahi gözəllik anlayışına qədər uzanan geniş bir mənzərəni əhatə edir.

Özümüzə Baxış və Xarici Təsirlərin Rolu

İnsan özünə güzgüdə baxarkən, bu baxışın məzmunu zamanla dəyişir. Xüsusilə gənclik dövründə insan tez-tez başqalarının onu necə gördüyünü düşünür və bu düşüncə zaman-zaman öz bədənindən narazılıq hissi ilə nəticələnə bilər. Maraqlıdır ki, bəzi mənbələr bildirir ki, əgər insan xarici təsirlərdən tamamilə uzaq yaşasaydı, özünə daha anlayışlı yanaşa bilərdi. Ancaq burada bir ziddiyyət də var: əgər xarici təsirlər olmasa, insan gözəllik ideyasını necə formalaşdıra bilərdi? Dil, sosial münasibətlər, başqaları ilə ünsiyyət – bunların hamısı insanın özünü dərk etməsinə kömək edən faktorlardır. Deməli, bizim gözəllik və natamamlıq anlayışımız, əslində, ətraf mühitlə və başqaları ilə qurduğumuz əlaqələrin içində formalaşır.

İlahi Gözəllik və İdrakın Sərhədləri

"Allah gözəldir və gözəli sevir" (Müslim) deyildikdə, bu ifadə maddi bir gözəllikdən, forma və surətdən danışmır. Çünki Allahın bənzəri, şəkli və surəti yoxdur; O, bizim kimi zahiri-batini olan bir varlıq deyil. Beləliklə, Allahı Onun zatı ilə dərk etmək, birbaşa görə bilmək mümkün deyil. Amma bu o demək deyil ki, Allahın gözəlliyini heç cür hiss edə bilmərik. Onun gözəlliyi, yəni "cəmalı", insan idrakına uyğun şəkildə, ilahi təcəllilər vasitəsilə qavranıla bilər. Məsələn, Peyğəmbərimizin (sav) Meracda gördüyü, Allahın zahiri bir şəkildə görünməsi deyil, məcazi mənada Onun bir təcəllisidir. Biz yaradılmışlar olaraq, Allahı ancaq bizim idrak səviyyəmizə uyğun formada qavrayırıq. Onun mahiyyətini isə bilmək bizim üçün qeyri-mümkündür.

Gözəllik və Mükəmməllik Axtarışı: İnsan Olmağın Ayrılmaz Tərkibi

İnsan təbiəti etibarilə qüsurludur, amma bu qüsur onu daima gözəl və mükəmməl olanı axtarmağa təşviq edir. Bu axtarış insanın varlığının əsas hərəkətverici qüvvələrindən biridir. Əgər bir insanın idrakı yalnız bədənə yönəlibsə, o zaman gözəllik anlayışı da daha çox fiziki görünüşlə məhdudlaşar. Lakin insanın düşüncə dərinliyi artdıqca, bu axtarış daha mənəvi və funksional səviyyələrə keçər – sənətdə ustalaşmaq, elmdə dərinə getmək, biliksizliyi aradan qaldırmaq kimi.

İnsanın idrakı nə qədər artsa da, gözəllik hissi heç vaxt tam dolmaz. Çünki gözəllik sərhədsizdir və insan onu dərk etdikcə, yenilərini axtarmağ başlayar. Bu da insanı davamlı şəkildə kamilliyə, daha yaxşıya və daha gözələ yönəldir. Öz varlığında və xarici dünyada olan gözəllikləri qavradıqca, insan həm özünü dəyişir, həm də həyatın dərinliyini daha yaxşı anlayır.

Gözəllik Anlayışının Dəyişkənliyi və İnkişaf Prosesi

Gözəllik anlayışı sabit deyil, zamanla dəyişən və inkişaf edən bir dəyərdir. Nə cəmiyyət, nə də fərdlər üçün "gözəl" olan şeylər zamanla eyni qalmır. İnsan təcrübə qazandıqca, estetik hissi də formalaşır və təkmilləşir. Məsələn, bir sənətkarın illər ərzində əldə etdiyi bacarıq və ya bir ananın uşaq böyüdərkən qazandığı dərinlik, onların gözəllik anlayışını fərqli mərhələlərə aparır. Əvvəllər "gözəl" kimi dəyərləndirdiyi şeylər, yeni idrak səviyyəsində daha sadə və ilkin görünə bilər.

İnsanın gözəllik axtarışı bitməz; bu, onun varlığının ayrılmaz bir hissəsidir. Hər mərhələ yeni bir gözəllik anlayışı, yeni bir estetik təcrübə gətirir. Bu isə insanı həm ruhən, həm də mənən böyüdür.