Həqiqi Azalıq və Şüurlu Yaşam

Bugünkü dünyada çox insan öz həyatını özü qurmaq yerinə, başqalarının yönləndirdiyi bir həyat tərzini yaşamağa çalışır. Sosial media da bu vəziyyəti daha da gücləndirən əsas vasitələrdən birinə çevrilib. Nəticədə insan öz kimliyini və müstəqil düşünmə qabiliyyətini itirə bilər.

İradə və Təslimiyyət: Təsəvvüfün Dərindən Anladığı Məsələ

Əksəriyyətin zənn etdiyinin əksinə olaraq, "mürid" sözü iradəsini istifadə edən, seçim edə bilən insan deməkdir. Din və onun düşüncə sahələri – fiqh, təsəvvüf və kəlam – insanın iradə sahibi olduğunu qəbul edərək, onu bu iradə ilə həyatını qurmağa təşviq edir. Bu isə təsadüfi və sadə bir təslimiyyət deyil, əksinə, Allahla birlikdə şüurlu və canlı bir varlıq olaraq yaşamaq deməkdir.

Təqlidə Qapılmaq və Fərdi Mahiyyətin İtkisi

Başqasını kor-koranə təqlid etmək, xüsusilə də pozulmuş və təhrif olunmuş modellərə bənzəməyə çalışmaq, insanın orijinallığını sıradan çıxara bilər. Öz kimliyindən uzaqlaşan biri, nə özüdür, nə də təqlid etdiyi kəs. Bu hal, “qarğanın sərçəni təqlid edərkən öz yerişini unutmasına” bənzəyir.

Əsas bir fərqə diqqət yetirilməlidir: "özündə yaxşı olan"la "başqasına nisbətən yaxşı olan"ı ayırd etmək lazımdır.

• Özündə yaxşı olan: Ədalət, mərhəmət, ləyaqət kimi dəyərlər, kimin vasitəsilə təzahür etməsindən asılı olmayaraq, özləri-özlüyündə gözəldirlər. Bu keyfiyyətlərin həddi və sərhədi olmaz.

• Vasitələr: Xeyirə aparan yollar və vasitələr isə müəyyən sərhədlərə malikdir. Əgər bu sərhədlər aşılarsa, həmin vasitələr faydadan çox zərər gətirə bilər. Məsələn, kommunikasiya vasitələri insanın düşünmə və hiss etmə qabiliyyətlərini zəiflədirsə, artıq vasitə öz funksiyasından çıxmış olur.

Yaxşılıq və Pislikləri Unuda Bilməmək Problemi və Bunun Həlli

İnsanların etdiyi yaxşılıqları və ya qarşılaşdığı haqsızlıqları unuda bilməməsi çox yayılmış və daxili sarsıntılara yol açan bir vəziyyətdir. Bu problemi aşmaq üçün iki mərhələli bir yol təqdim edilir:

1. Zehni Dəyişiklik və Ölçü Şüurunu Qazanmaq
   Yaxşılıqları və ya pislikləri gözündə böyütmək yerinə, onların gerçək ölçüsünü və təsir dairəsini dərk etmək lazımdır. İnsan bircə saat yaşaya bilməsi üçün nə qədər nemətə möhtac olduğunu anlayanda, etdiyi bir xeyirin milyonda biri belə olmadığını özü görər. Pisliklər üçün də eyni prinsip keçərlidir – Allahın mərhəməti ilə müqayisədə onlar dəyərsizləşir.

2. Həqiqi Failin Allah Olduğunu Anlamaq
   Ən mühüm məqam budur. Nə yaxşılığı, nə də pisliyi yaradan insanın özü deyil. Həqiqi fail – Allahdır. İstər xatırlamaq, istər unutmaq – hər ikisi Onun izni ilə baş verir. Bu düşüncə insanın iradəsiz olduğunu deyil, əksinə, iradəsini Allahla əlaqələndirdiyini göstərir. İnsanın təsir edən yox, Allahla birgə hərəkət edən bir varlıq olduğunu göstərir.

Qulluq və Həqiqi Azadlıq

Qulluq və təslimiyyət heç də passivləşmək deyil, əksinə, Allahla birgə şüurlu və fəal bir həyat yaşamaq deməkdir. Bu isə yalnız sükutla və zahiri itaətlə yox, dərin bir düşüncə, davamlı bir fərqindəlik və möhkəm bir ruhani hazırlıqla mümkündür. Əvvəllər deyildiyi kimi, insanın əsl azadlığı məhz qulluqda üzə çıxır. Çünki əgər əməllərimizin arxasında Allahın rızası dayanmırsa, həyatımızda təsirli gördüyümüz hər şey bizi yönləndirən bir ox halına gəlir və bizi sancmağa başlayır. Ona görə də qulluq, əslində, bir azadlıq fəlsəfəsi və fəaliyyətidir.