Rutinlər və gündəlik vərdişlər insan həyatının ayrılmaz bir parçasıdır. Gündəlik davranışlarımızın və qərarlarımızın böyük bir hissəsi bu vərdişlər əsasında formalaşır. Çox zaman bu hal bizə rahatlıq və sabitlik təqdim etdiyindən, bir nemət kimi dəyərləndirilir. Həm fərdi, həm də ictimai həyatın davamlılığı üçün bu cür sabit strukturlar zəruridir. Rutinlər bir növ insanı mühafizə edən sistem rolunu oynayır — çünki onlar sayəsində müəyyən qaydalar və davranış çərçivələri daxilində hərəkət edirik. Adət-ənənələrə dayanan bu sistemlər zamanla şəxsiyyətin və kimliyin formalaşmasında mühüm yer tutur. Bu baxımdan, adətləri tamamilə tərk etmək, insanı mənəvi bir yurdsuzluğa – köksüzlüyə sürükləyə bilər.
Rutinlər və orijinallıq dilemması
Hərçənd ki, rutinlərdən tamamilə çıxmaq mümkün deyil, lakin bu sabit çərçivələrin içində belə insanın özünəməxsusluğunu qoruması və inkişaf etdirməsi mümkündür. Əsl orijinallıq da məhz burada üzə çıxır: var olan sistemə qarşı çıxmadan, onun içində yeni bir məna qurmaq. Lakin bu nöqtədə vacib bir ayrım önə çıxır: orijinallıq heç də ziddiyyət demək deyil. Sadəcə qaydalara zidd getmək və fərqlilik göstərmək, çox vaxt sarsaq və məntiqsiz davranışlar doğura bilər. Əsl orijinallıq – insanın mövcud adət və davranış sistemlərini dərk edərək, onları mənalandıraraq və aşaraq daha irəliyə getmə bacarığıdır. Məsələn, müəyyən musiqi tərzində formalaşan bir qrup zaman keçdikcə bir-birinə oxşayan səs çıxarmağa başlayır və orijinallıq itib gedir. Amma həmin qəlibləri keçə bilmək – əsl yaradıcılığın nümunəsidir.
Rutinlərin doğurduğu iki əsas problem
Bütün müsbət tərəflərinə baxmayaraq, rutinlər həm də iki ciddi təhlükə daşıyır:
1. İkinci fərqindəlik itkisi və dəyərsizləşmə riski
Rutin bir davranış şüurla izlənilmədikdə, onun mahiyyəti unudulur və zamanla mənasını itirir. Biz günəşin doğuşunu, su içməyi və nəfəs almağı o qədər adi qarşılayırıq ki, onların həyatımız üçün necə əvəzolunmaz olduğunu bəzən hiss etmirik. Cəmiyyətlər də çox vaxt alışqanlıqlarına kor-koranə əməl edir, lakin onların dərin mənası üzərində düşünmürlər. Bu fərqindəlik itkisi, xüsusilə intellektual zümrələrdə, mövcud dəyərlərin asanlıqla tərk edilməsinə yol aça bilər. Milli və mənəvi hisslərin zəifləməsi də bu səbəbdəndir. Halbuki, məhz həmin dəyərlərin içindəki potensial, böhran dövrlərində insanı ayaqda saxlaya bilər. Bu səbəbdən, ədiblər, sənətkarlar, yaşlı və təcrübəli nəsillər kimi zümrələr bu “ikinci fərqindəliyi” yaşatmalı və onu nəsildən nəsilə ötürməlidirlər. Əks halda, yerli vərdişlər və dəyərlər, xarici modellərlə əvəzlənərək kimlik boşluğuna səbəb ola bilər.
2. Daha böyük imkanlara qapanma təhlükəsi
Rutinlər bizə müəyyən bir təhlükəsizlik sahəsi təqdim etsə də, eyni zamanda bizi daha böyük imkanlardan məhrum edə bilər. Əgər bir şəxs və ya cəmiyyət öz vərdişlərinin yalnız verdiyi rahatlığı yaşayıb onların doğura biləcəyi məhdudiyyətləri nəzərə almazsa, bu zaman rutinlər tələyə çevrilə bilər. Həyatın təqdim etdiyi yeni imkanlar gözardı edilir, fərdi inkişaf dayanır. Çünki insan öz komfort zonasında özünü azad hesab etsə də, bu azadlıq bəzən gizli bir əsarətin forması ola bilər. Məhz bu səbəbdən, hər bir fərd öz vərdişlərini zaman-zaman sorğulamalı, onların bizi nəyə aparıb, nədən məhrum etdiyini düşünməlidir. Aydın və davamlı bir fərqindəlik olmadan, “rahatlıq” adlandırdığımız şey, bizi mənəvi və intellektual geriləməyə sürükləyə bilər.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder