Psixologiya Elminə Rəğbət

Son illərdə psixologiya elminə olan maraq, təkcə psixoloji mövzulu filmlərə və kitablara deyil, ümumiyyətlə bu sahəyə yönələn diqqətin artması ilə paralel şəkildə ciddi şəkildə yüksəlməkdədir və bu marağın gələcəkdə daha da artacağı proqnozlaşdırılır. Bu tendensiyanın bir sıra əsaslı səbəbləri mövcuddur.

Psixologiya nədir və digər elmlərlə əlaqəsi:
Psixologiya insan davranışlarını araşdıran, onları anlamağa və şərh etməyə çalışan bir elm sahəsidir. Bu xüsusiyyəti ilə o, sosiologiya, biologiya, antropologiya, fəlsəfə, hətta tibb (xüsusilə də nevrologiya sahəsində) kimi elmlərlə birbaşa əlaqəlidir.

Psixologiyaya artan marağın səbəbləri:
Müasir dövrdə insanların yaşadığı “insanlıq böhranı” bu sahəyə yönəli marağın artmasında mühüm rol oynayır. İnsanlar bu böhrandan çıxış yolları axtarır, ruh halındakı pozuntuların, davranış çətinliklərinin və insan münasibətlərindəki rabitə problemlərinin səbəbləri üzərində düşünürlər. Bu cür axtarışlar xüsusilə gəncləri psixologiya sahəsinə istiqamətləndirir. Gənclərin bu sahəyə maraqları aşağıdakı əsas başlıqlarda toplanır:

• Özünü tanıma və anlama ehtiyacı: Gənclər öz daxili dünyalarını dərk etmək üçün psixologiyanın yol göstərən bir sahə olduğuna inanırlar.

• Özünü və başqasını analiz etməyə maraq: İnsan davranışlarının səbəblərini anlamaq, analiz etmək arzusu onları bu sahəyə yönəldir.

• Tənqidi yanaşma və davranışların arxa planını anlama istəyi: Gənclər, baş verənlərin əsas səbəblərini öyrənmək, davranışların köklərini araşdırmaq üçün psixologiyanın yardımçı olacağına inanırlar.

• İnsan münasibətlərindəki böhranları həll etmək: Onlar düşünürlər ki, qarşılaşılan ciddi psixoloji və ictimai böhranların həlli psixoloji yanaşmalarla mümkündür.

• Psixologiyanı tamamlayıcı bir vasitə kimi görmək: Gənclər artıq psixologiyanın digər sahələrlə – məsələn, ilahiyyat, jurnalistika, tibb, əczaçılıq və s. – tamamlayıcı bir rola sahib olduğunu anlayırlar. Bu səbəbdən, bu kimi ixtisaslarda təhsil alan tələbələr də insan davranışı və psixoloji ehtiyaclara dair boşluq hiss etdikdə, psixologiyaya maraq göstərirlər.

Bunlardan əlavə, universitet səviyyəsində psixologiya ixtisasını seçən gənclər arasında maddi motivasiyalar, akademik hədəflər, ixtisasın cəmiyyət içindəki nüfuzu və etibarı kimi faktorlar da mühüm rol oynayır. Qeyd edilməlidir ki, mütəxəssislər bu marağın artmasından narahat deyil, əksinə, bunu müsbət bir inkişaf kimi dəyərləndirirlər.

Psixologiya və dini istinadların inteqrasiyası:
Bu sahədə diqqətəlayiq bir məqama da toxunaq: “Dindar insanın psixologiyaya ehtiyacı yoxdur” fikri nə qədər yanlışdırsa, “Psixologiyada dini qaynaqlara yer yoxdur” fikri də bir o qədər səhvdir. Çünki psixologiyanın əsas mövzusu insandır və insanı ən kamil şəkildə izah edən ilahi qaynaqlar Qurani-Kərim və Sünnətdir. Bu baxımdan, bu mənbələrin psixoloji yanaşmalarda nəzərə alınması, onlardan laqeyd keçilməməsi zəruridir.

Qurandakı bəzi surələrdə – xüsusilə Yusuf, Hücurat, Kəhf, İnsan və Nur surələrində – dərin psixoloji təhlillər yer alır. Bu surələrə psixoloji prizma ilə yanaşdıqda, insan təfəkkürünü zənginləşdirəcək dəyərli məlumatlara rast gəlmək mümkündür. Həmçinin, Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s) səhabələrlə və ümumilikdə fərqli insan qrupları (möminlər, inkarçılar, münafiqlər və s.) ilə münasibətlərində nümayiş etdirdiyi yanaşmalar, onları dəyişdirmə və istiqamətləndirmə üsulları da günümüz psixologiyasının əsasını təşkil edən bir çox məsələlərin hələ VI əsrdə necə dəqiq şəkildə ortaya qoyulduğunu göstərir.

Bu səbəbdən, psixologiyaya olan marağın ilahi ölçülərlə zənginləşdirilməsi zəruridir. Bu yanaşma insan psixikasını daha dərinlikli anlamağa və psixoloji biliklərdən daha səmərəli istifadə etməyə imkan yarada bilər.