Ənənəvi düşüncəyə görə Ramazan ayı və oruc deyildikdə, çox zaman ağla gələn ilk anlayışlar həmrəylik, qardaşlıq və yardımlaşma olur. Halbuki, oruc bu cür kollektiv və xarici mənalarla məhdudlaşdırıla bilməz. Əksinə, bu ibadətin əsas mahiyyəti daha çox fərdi düşüncə, daxili səssizlik və ruhani yenilənmə ilə bağlıdır.
Oruc bir növ "təfəkkür ibadətidir". Yəni insanın öz dünyasına qayıtdığı, prioritetlərini, ehtiyac və arzularını yenidən gözdən keçirdiyi bir haldır. Hər günün sürətli axınında fərqinə varmadığımız bir çox “istəklərimizin” əslində nə qədər də bizə məxsus olmadığını, bizə yüklənmiş və cəmiyyət tərəfindən formalaşdırılmış olduğunu dərk edirik. Orucla birlikdə insan sanki öz içində bir səssiz inqilab yaşamağa başlayır – nəyi istədiyini, nədən uzaq durmalı olduğunu fərq edir.
Bu baxışla yanaşdıqda, oruc insanı tək qalmaqdan qoruyan səthi ünsiyyətlərdən deyil, daha dərin və əxlaqi bir insani sevgidən bəhs edir. Yəni məqsəd – xoş görünmək və başqalarının gözündə yaxşı təsir bağışlamaq deyil, daxili bir dönüş, öz varlığını daha şüurlu şəkildə tanımaqdır. Oruc insana “öz aləmini yenidən qurmaq” fürsəti təqdim edir.
Bəzən bu ibadətin “cəmiyyətə xidmət”, “yardımlaşma ayı”, “birlik və qardaşlıq ayı” kimi təqdim olunması ilə razılaşmaq çətindir, daha doğrusu bunlarla məhdudlaşdırılmamalıdır. Çünki bu anlayışlar orucun əsas fəlsəfəsini kölgədə qoyur. Yardımlaşma, əlbəttə ki, İslamın mühüm bir hissəsidir, lakin bu məsuliyyətlər sədəqə, zəkat, infaq kimi ayrı ibadətlər vasitəsilə icra edilir. Orucla birbaşa əlaqəsi olan yeganə mənəvi münasibət – dua etməkdir və o da fərdi bir haldır.
Orucun əsas özəlliklərindən biri də onun qeyri-görünən və “məchul” (bilinməz) xarakteridir. Bir insan oruc tutduğunu demədikcə, bunu kimsə anlaya bilməz. Bu xüsusiyyət də göstərir ki, orucun ictimai nümayiş və şüarlar çərçivəsində təqdim edilməsi, əslində bu ibadətin ruhuna ziddir.
Bu gün müsəlman cəmiyyətlərdə çox zaman hər bir dini məsələ ictimailəşdirilir, sanki fərdi ruhani həyat təkbaşına kifayət deyilmiş kimi, daha doğrusu sanki belə bir şey yox imiş kimi. Bu yanaşma ciddi şəkildə təhlil olunmalıdır.
Orucla bağlı rəsmi qurumlar və şəxslər tərəfindən səsləndirilən kollektiv yönlü şərhlər kifayət qədər səthi və ticariləşmiş təsir bağışlayır. Sanki Ramazan, yalnız yardım aksiyaları, iftar proqramları, tədbir və kampaniyalarla yaşanmalıymış kimi təqdim edilir. Bu isə dinin iç dünyasını boşaldan, məna qatını zəiflədən bir yanaşmadır. Xristianlıqda baş verən bu “daxili məna boşalması” hadisəsinin İslamda təkrarlanmasına yol verməməliyik.
Oruc – sükutun, düşüncənin, təkliyin və təmiz niyyətin ibadətidir. Onu yenidən, daha çox fərdi bir baxışla anlamağın zamanı çoxdan gəlib.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder