Zəkat İslamın əsas ibadətlərindən biridir, lakin digər ibadətlərlə müqayisədə həm yerinə yetirilməsi, həm də onun doğurduğu mənəvi və ictimai nəticələr baxımından bəlkə də ən çətin olanıdır. Zəkatı sadəcə bir rituallaşmış borc kimi deyil, dərin mənəvi və sosial məsuliyyət kimi anlamağa çalışmaq bu ibadətin ruhunu daha yaxşı dərk etməyə imkan verir.
Zəkat və Riyakarlıq Təhlükəsi
Zəkatda – və ümumiyyətlə, yardımlaşma əməllərində – riya demək olar ki, qaçılmaz görünür. Çünki səxavət, hər bir cəmiyyətdə təqdir olunan bir davranışdır; heç kim xəsisliyi alqışlamaz, amma səxavət öyülər. Bu da, zəkat verən insanın içində təkəbbür, özünü üstün görmə, öyünmə və hətta üstünlük hissi kimi təhlükəli duyğuların yaranmasına zəmin hazırlaya bilər.
Minnət, Hirs və Həsədin Kölgəsində
Zəkat yalnız verən üçün deyil, alan üçün də ciddi bir sınaqdır. Minnətlə birlikdə içəridə gizli bir qəzəb, “niyə mən edə bilmədim?” sualı, zamanla isə həsəd yarana bilər. Bu isə yardımlaşmanı, gözlənilən o ruhani harmoniyadan çıxarıb daxili münaqişəyə çevirə bilər. Halbuki ibadətlər insanı təvazö, acizlik və mənəvi təmizliyə aparmalıdır. Amma zəkatda alan tərəfin qəlbində yaranan əzilmə, inciklik bu mənəvi məqsədlə ziddiyyət təşkil edir.
Zəngin-Yoxsul İkiliyinin Təhlükəsi
Zəkatdan danışarkən yalnız zənginlər üzərindən mövzuya yanaşmaq yanlış nəticələr doğurur. Bu, bir tərəfin üstünlük hissini gücləndirə, digər tərəfin isə əzilməsinə səbəb ola bilər. “Verən əl alan əldən üstündür” kimi hədislərin yanlış şərhləri bəzi din xadimləri və siyasətçilər tərəfindən yanlış yönləndirilib. Nietzsche’nin “bazar yeri milçəkləri” bənzətməsi ilə din adamlarının maddi maraq ardınca qaçması tənqid edilmişdir.
Dini icmaların və qurumların ixlas testindən keçib-keçmədikləri ən açıq şəkildə zəngin-yoxsul münasibətlərində ortaya çıxır. Əgər “gizli zəngin seviciliyi” və ya zənginliyə heyranlıq davam edərsə, dinin bərəkətindən danışmaq mümkün olmaz. İnsanlara sərvətinə görə deyil, insan olduğu üçün yanaşmaq əsas prinsip olmalıdır. Zəkat nə zəngini öymək, nə də yoxsulu əzmək üçün vasitəyə çevrilməməlidir.
Zəkatın Məqsədi: Təkcə Malı Deyil, Zehni də Təmizləmək
Qurani-Kərimdə buyurulur ki, zəkat vasitəsilə insanlar təmizlənsinlər. Bu təmizlənmə sadəcə malın yox, həm də insanın şüurunun və köklü vərdişlərinin təmizlənməsini əhatə edir. Zəkat, maddi bir bölüşmə aktından çox, mənəvi bir yenilənmə prosesidir.
Zəkat Kimin Əməlidir? Ortaq İbadət Olaraq Zəkat
Ən əsas suallardan biri budur: zəkat kimə aid bir əməldir? Yalnız verənin əməlidirmi? Əslində yox. Zəngin bu ibadətin başlama səbəbi ola bilər, lakin kifayət səbəbi deyil. Zəkatın baş tutması üçün biri verməli, digəri isə onu “zəkat” olaraq almalıdır. Təkcə vermək kifayət etmir; qarşı tərəf də onu qəbul etməli və bu alqı-veriş ibadət niyyətilə baş tutmalıdır.
Zəkatı sadəcə artıq malı özündən uzaqlaşdırmaq kimi düşünmək yanlış olar. Bu ibadət sadəcə fərdi şəkildə yerinə yetirilən namaz, oruc və ya həcc kimi deyil; burada həm verənin, həm də alanın iştirakı vacibdir. Qurani-Kərim və sünnədə açıq-aşkar bildirilir ki, yoxsulun malda haqqı var. Ona görə də, zəkat alanın özünü əzilmiş, utanmış hiss etməsi düzgün deyil. Çünki bu, sadəcə səxavət deyil – bu, bir haqdır. Verən tərəf üçün bir məsuliyyət, alan üçün isə Allahın müəyyən etdiyi bir hüquqdur.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder