Yaşadığımız dövrü bir çoxları müxtəlif adlarla anır: kimisi “müasir dövr”, kimisi “sekulyar dünya”, bəziləri də “informasiya və ünsiyyət əsri” deyir. Bu gün iqtisadiyyat, maddiyyat və dünyəviləşmə görünməmiş sürətlə inkişaf edib, pozitivist və maddi yönlü yanaşmalar daim ön plandadır. Bu tendensiya nəticə etibarilə, mənfəətin, şəxsi marağın hər şeydən üstün tutulduğu, vicdan və mərhəmətin isə arxa plana keçirildiyi bir cəmiyyət modeli yaradıb. Beləcə, dünya miqyasında yeni bir insan tipi formalaşdırılmağa çalışılır – köklü dəyərlərdən uzaq, fərdi marağı hər şeydən üstün tutan bir tərz.
Bunun fəsadları da aydındır: müasir insan sanki davamlı nəyisə itirir. Xüsusilə gənclər arasında bu itki daha aydın hiss olunur. Keçmişdə varlıqçı filosofların və anarxist cərəyanların təsiri altında böyüyən nəsillər indi də heç bir prinsipi, inancı və ya müqəddəs dəyəri ciddi qəbul etmədən yaşayır. Bu köhnə dəyərlərin sarsılması isə ailədən tutmuş qonşuluğa, dostluqdan mehribançılığa qədər bir çox münasibətlərə zərbə vurur. Qloballaşan dünyanın əxlaqi təsirləri, xüsusilə inkişaf etməkdə olan cəmiyyətlərdə münasibətlərin soyumasına, insanları bir-birinə yadlaşdırmağa səbəb olur.
Nəticədə cəmiyyətlərdə dərin böhranlar yaranır. Son illərdə ölkəmizdə minlərlə antidepressany qutularının satılması, əslində itirilmiş dostluq və qonşuluğun yerini psixoloq və psixiatr axtarışlarının tutduğunu göstərir. Müasir həyatın gətirdiyi komfort, həddindən artıq istehlak vərdişi bir çox dəyərlərin itirilməsinə yol açır ki, bu da narkomaniya, əxlaqsızlıq, oğurluq və spirtli içki kimi problemlərin yayılmasına zəmin yaradır. Üstəlik, populyar mədəniyyət və yad həyat tərzi ailə institutuna belə təsir edir, nəticədə hamını eyni tip, dəyərsiz, sekulyar bir modelə çevirməyə çalışırlar. Bu model isə inancları və müqəddəsləri sıradan çıxararaq “Tanrı yoxdursa, hər şey olar” kimi bir düşüncə tərzini yayır.
İslami Dəyərlər və Həqiqi Xoşbəxtlik
Əslində “dəyər” dediyimiz anlayış insanlıq tarixi boyu peyğəmbərlərin bizə çatdırdığı ilahi həqiqətlərin cəmidir. Tövhid inancı insanın xislətindəki əxlaqı formalaşdırır, fəlsəfənin də təməlində duran “insanın Allah’a bənzəməyə çalışması” anlayışı bunun göstəricisidir. Hz. Aişənin Peyğəmbərimizin (sav) əxlaqını “Quran əxlaqı” kimi təsvir etməsi də bu baxımdan çox önəmlidir.
Hər bir filosof və mütəfəkkir son nəticədə insanın xoşbəxtliyini hədəfləyib. Bizim mədəniyyətimizin böyük isimlərindən Fərabi “Ən yüksək səadət” (Səadetü’l-Ula), İbn Sina isə “Həqiqi səadət” (əs-Sə’adətü’l-Həqiqiyə) anlayışını işlədib. Bu xoşbəxtlik təkcə dünyəvi qazancla ölçülən deyil – dəyişməz, əbədi və ötəri olmayan bir dəyərdir. Peyğəmbərimiz də bu xoşbəxtliyin düsturunu çox gözəl ifadə edib: səninlə əlaqəni kəsənlə əlaqəni davam etdir, sənə zülm edəni bağışla, sənə verməyənə sən ver. Loğman Həkimin oğluna verdiyi “yaxşılıq etdiyini unut, sənə edilən pisliyi də unut” nəsihəti də qarşılıq gözləmədən yaxşılıq etməyi və bağışlayıcı olmağı vurğulayır.
Müasirliklə Mübarizədə İslami Çıxış Yolu
Müasir dövrün yaratdığı bu mənəvi boşluqdan xilas olmaq üçün İslam dəyərlər ən böyük dayağımızdır. Bizim köklü mədəniyyətimiz və millətimiz yalnız şəxsi marağını güdməklə kifayətlənməyib. Qurban bayramlarında hətta qeyri-müsəlmanlara edilən yardımlar, təbii fəlakətlərdə nümayiş olunan həmrəylik – bunlar hamısı mərhəmət və paylaşma ənənəmizin canlı sübutudur.
İslamda “isar” deyilən ali bir fəzilət var – insanın özünün ehtiyac duyduğu şeyi başqasına verməsi. Peyğəmbərimizin (sav) dostlarına və ətrafındakı insanlara yaxınlığı, İslamda dostluğun nə qədər dəyərli olduğunun bariz nümunəsidir.
Dəyərlər Uğrunda Məsuliyyət və Fəallıq
Bugünkü reallıq odur ki, İslam dəyərlərinə bağlı insanlarımız da sekulyar dünyanın cazibəsinə qarşı imtahan verir. Sərvət, vəzifə, imkan bəzi kəsləri təəssüf ki, dəyərlərdən uzaqlaşdırır. Bu da ümumilikdə yardımlaşma və birliyə zərər vurur, cəmiyyətin içində təbəqələşmə və parçalanma yaradır.
Bu baxımdan passiv qalmaq olmaz. Peyğəmbərimizin (sav) “Pis bir şeyi gördükdə əvvəlcə əllə dəyiş, bacarmazsan dillə bildir, o da olmazsa qəlb ilə nifrət et” nəsihəti bu gün üçün də keçərlidir. Dəyər tərbiyəsi sadəcə məktəb və qurumlarla məhdudlaşmamalı, nümunə ilə, yaşanaraq ötürülməlidir. Bugünkü gənclik vizual aləmdən – film, cizgi film, sosial şəbəkədən güclü təsir alır, bu sahədə müsəlmanların fəal olması vacibdir. Məscidlər təkcə ibadət yeri deyil, sosial, mədəni və maarifləndirici mərkəz funksiyasını daşımalıdır. Bir gəncin məsciddə həyatının dəyişməsi bunun kiçik, amma təsirli bir nümunəsidir.
Modern dövrün gətirdiyi yalnızlıq, yadlaşma o həddə çatıb ki, artıq bəzən qonşular belə bir-birinə salam vermir. İngiltərənin “Yalnızlıq Nazirliyi” və ölkəmizdə minlərlə tənha insanın yaşaması, məsələni nə qədər ciddi etdiyini göstərir. Halbuki İslam mədəniyyəti insanı insanla yaşamağa, bir-birinə dəstək olmağa məcbur edir. Çünki biz bir-birimizə möhtacıq. İnsan bədəni əmanətdir, insan özü də əmanətdir, yaxşılıq və mərhəmət isə bu əmanətin ən gözəl qoruyucusudur.
Ümid və Məsuliyyət
Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, ümidsiz olmaq olmaz. Əlimizdəki imkanlar kifayət qədər güclüdür. Gərək ki, biz öz dəyərlərimizi yaşada bilək, yeni nəsli vicdanlı, mərhəmətli, əxlaqlı yetişdirə bilək. Bu işdə hər kəsin üzərinə məsuliyyət düşür – əvvəlcə özümüz, sonra ailəmiz, sonra cəmiyyət və nəhayət, bütün bəşəriyyət üçün narahat olmalı, əlimizdən gələn nədirsə, əsirgəməməliyik.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder