Allahı Onun gözəl adları — Əsmaül-Hüsna ilə tanımaq, mənəvi inkişaf və dini düşüncənin ən əsas istiqamətlərindən biridir. Bu yol təkcə Allahın adlarını əzbərləməkdən ibarət deyil; əsas məqsəd, kainatda baş verən bütün hadisələrin arxasında tək və mütləq bir iradənin – Allahın – olduğunu dərk etməkdir. Bu tanıma prosesi, həm insanın özünü, həm də ətraf aləmi dərk etməsində bir istiqamətləndirici rol oynayır.
Əsmaül-Hüsna və Mələklər haqqında Bəzi Yanlış Anlayışlar
Əzrail "əl-Mümit", Cəbrail "ər-Rəhman" və ya "əl-Alim", Mikail isə "ər-Rəzzaq" və ya "əl-Muhyi" adlarının təcəllisi olaraq qəbul edilir. Başqa sözlə, mələklər Allahın adlarının bir növ "xidmətçisi"dir, yəni həmin adlar vasitəsilə fəaliyyət göstərirlər. Elə insan da daxil olmaqla hər bir varlıq, bir şəkildə Allahın adlarının təzahürünə xidmət edir və bu əlaqə daxilində öz rolunu oynayır.
İslam inancında mələklərə iman, Allahdan sonra iman əsaslarının ikinci pilləsində dayanır. İslam cəmiyyəti mələklərlə bağlı geniş bir nəzəri baza – mələk nəzəriyyəsi (angelologiya) – formalaşdırmışdır. Bununla belə, İslam inancları heç vaxt qədim toplumlarda olduğu kimi mələkləri Allahla yanaşı ikinci dərəcəli güc mərkəzləri kimi qəbul etməmişdir. Mələklər Allahın əmrlərini icra edən varlıqlardır və özbaşına bir gücə və ya təşəbbüs sahəsinə malik deyillər. Bu inanc sayəsində İslamda Allah anlayışı təkliyin içində qərar tutmuş və çoxtanrılı dünya görüşünün qarşısı qəti şəkildə alınmışdır.
Həqiqi Fail: Yeganə Öznə olan Allahdır
İnancın əsasında duran əsas prinsip budur: kainatda hər şeyin arxasında dayanan həqiqi və tək fail Allahdır. İslamın özünəməxsusluğu ondadır ki, bu kainatda baş verən hər şeyin – istisnasız – Allahın iradəsinə bağlı olduğunu vurğulayır. Bu məsələ, müsəlman üçün keçilə bilməyəcək bir sərhəddir – bir növ “qırmızı xətt”dir.
Dinlər, Tanrının passiv, kənardan baxan, müdaxilə etməyən bir varlıq olduğu fikrini – istər köhnə dillə "tətil", istərsə də müasir dillə "deizm" anlayışı ilə – qəti şəkildə rədd edir. Dini baxış, Allahın daim kainatda fəaliyyət göstərdiyini və insan həyatına müdaxilə etdiyini qəbul edir. Elmi nəzəriyyələrdə, məsələn Big Bang vasitəsilə kainatın başlanğıcı təsdiqlənsə də, daha sonra sistemin öz-özünə işləməsi fikri dini baxımdan qəbul edilmir (yəni həm kainatı başladan, həm də idarə edən də Allahdır). İslam inancı, insanın etdiyi hər bir əməldə, yaşadığı hər bir hadisədə Allahın mütləq iştirakını zəruri hesab edir.
Burada əsas məsələ kainatı yaradan bir Allahdan çox, insanın gündəlik həyatında Allahı harada tapmasıdır. Qorxularımızda, sevinclərimizdə, düşüncələrimizdə, tərəddüdlərimizdə və axtarışlarımızda Allahı hiss etməyə çalışmaq, dinin bizdən istədiyi əsas məsuliyyətdir. Din, insanın özü, cəmiyyət, dünya və tarixlə qurduğu münasibətlərdə öz yerini tapır. Ən real olan da məhz bu münasibətlərdir.
Din və İnsan Münasibətləri: Yaxın Ailə Nümunəsi
Qurani-Kərimdə Peyğəmbərə (sav) ilk olaraq “ən yaxın qohumlarını xəbərdar et” (Şuəra, 214) əmrinin verilməsi, dini həyatın ən çətin məqamından – ailə münasibətlərindən başlanmalı olduğunu göstərir. Bu, heç də nepotizm deyil. Çünki ailədaxili münasibətlər, zahirən birgəlik və dəstək kimi görünsə də, əslində ən çox gərginlik yaşanan sahələrdən biridir.
Psixologiyada “Oedipal kompleks” kimi terminlərlə ifadə olunan bu gərginliklər, uşağın azadlıq istəyinin valideyn tərəfindən təzyiq kimi qəbul olunması ilə ortaya çıxır. Məhz bu yerdə din insanı bioloji və instinktiv bağlılıqlardan çıxararaq, mənəvi və əxlaqi bir duruş sərgiləməyə dəvət edir. Quranda Yəhya və İsa peyğəmbərlərin (salam olsun ikisinə də) valideynlərinə yaxşılıq etmələri vurğulanır; çünki təbii meyil sadəcə bağlılıq yaradır, yaxşılıq və mərhəmət isə şüurlu seçimlə baş verir.
Əslində din, bu çətin və daxili ziddiyyətlərlə dolu sahədə – insanın ən yaxınları ilə münasibətində – sınağa çəkilir və orada dəyər qazanır. Ən böyük iman və əxlaq mübarizəsi də məhz burada başlayır.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder