İnancımız və Azadlıq: İnsanın Varlıq Qayəsi

Hər bir insana Yaradanla özünəməxsus bir yaxınlıq imkanı verilib. Bu təcrübə peyğəmbərlərin yaşadığı vəhylə eyni səviyyədə olmasa da, hər kəsin həyatında müxtəlif yollarla özünü göstərə bilər. Hər insanın Allahla özəl bir rabitəsi var – sufilər buna "vəch-i xas", yəni "xüsusi tərəf" deyirlər. Bu tərəf insanda səbəblər zəncirindən asılı olmayan, birbaşa mənəvi bir idrak formalaşdırır. İnsan nə qədər dərin düşünə və hiss edə bilirsə, bu təcrübəyə o qədər açıq olur.

İnancsızlığın Boşluğu: Robotlaşma və Məsuliyyətdən Qaçış

Bir insanın inancını əlindən almaq, onu sadəcə bioloji reaksiya verən bir varlığa çevirməkdir. İnancdan uzaq düşən insan qərarsız, tərəfsiz və sadəcə ehtiyaclarına əsir bir hala gəlir. Formal azadlıq olsa belə, məqsədsiz yaşanan bu azadlıq heyvani bir instinkt səviyyəsinə enir və artıq insanı insan edən əsas xüsusiyyət itir. Halbuki inanc, insanı məsuliyyətə çağıran, onu yüksəldən bir qüvvədir. Bu məsuliyyətin daşınmadığı hallarda yaranan vicdan əzabı mənfi bir şey deyil – əksinə, insanın hələ də diri olduğunun, ruhunun hələ də mövcud olduğunun sübutudur. Həyatda mənalı bir şeyə sahib olmaq əziyyət tələb edir – istər sənət öyrənmək, istər peşə qazanmaq, istərsə də insan kimi yetişmək.

Həqiqi Azadlıq və Şəxsiyyətin Təməli: İnanc

Bəziləri inancı azadlığa zidd kimi təqdim etməyə çalışsa da, əslində bizi həqiqətən azad edən və fərd kimi dəyərli edən elə inancdır. İnancsız heç bir ideologiya insana "niyə mən varam?" sualını dolğun cavablandıra bilməz. Amma inanc insana deyir ki, sən Tanrının nəzərində dəyərlisən, sənə daim nəzarət olunur və sən unudulmamısan. Bu, heç bir insanın – hətta valideynlərin belə – insana verə bilməyəcəyi qədər böyük bir dəyərdir. Elə bu səbəbdən, insanı həqiqətən azad və şəxsiyyətli edən yeganə dayağın inanc olduğunu söyləmək yanlış olmaz.

İmtahan və İnsanlığın Yeganə Xüsusiyyəti

İnsan niyə imtahan olunur? Bu sual çox verilir. Cavab isə budur: çünki bu imtahanı keçirə biləcək yeganə varlıq insandır. İnsan, yaxşı ilə pisi ayırd edə bilən, Allahı və axirəti tanıya bilən bir varlıqdır. Bu qabiliyyətlər başqa heç bir canlıda yoxdur. İslam alimləri insanı Allahın bütün adları və sifətləri ilə bəzədilmiş yeganə varlıq kimi xarakterizə edirlər. Bu səbəblə, insan yalnız ilahi bir idrakla bu qədər böyük bir azadlıq və məsuliyyəti daşıya bilər. Bu dünyada bir fərd kimi yaşamaq və seçim azadlığına sahib olmaq – insanın yazılmış qismətidir. Çünki bu olmadan "var olmaq" anlayışı tam olmur.