Mələklərin insanlardan üstün olub-olmaması məsələsi bəzən sadə görünür, amma əslində müxtəlif tərəfləri olan bir mövzudur. Buna görə də “bəli, üstündürlər” və ya “xeyr, üstün deyillər” kimi qəti cavab vermək tam doğru olmaz.
Əhli Sünnənin ümumi yanaşmasına görə isə mövzunun özünəməxsus bir sıralaması var. Bu yanaşmaya əsasən, insanların ən uca məqam sahibləri – peyğəmbərlər və yüksək mərtəbəli vəlilər – hətta ən üstün mələklərdən də üstün sayılır. Bu fikri əsaslandıran ən mühüm dəlillərdən biri, Hz. Adəmin (ə.s) yaradılışı ilə bağlı Bəqərə surəsində izah edilən hadisədir. Adəmin (ə.s) yaradılışı tamamlandıqdan sonra, Allah (c.c) mələklərə ona səcdə etməyi əmr etmişdi. Bu da mövzunun mahiyyətinə işıq salan bir göstərici kimi qəbul olunur.
Mövzunu daha düzgün anlamaq üçün mənbələr üç mərhələli bir üstünlük sıralaması ortaya qoyur:
1. Peyğəmbərlər mələklərdən üstündür
İnsanların ən üstünləri olan peyğəmbərlər – Cəbrail, Mikail, İsrafil və Əzrail (hamısına salam olsun) kimi böyük mələklər də daxil olmaqla – bütün mələklərdən üstün hesab olunurlar. Bu, Əhlii Sünnə alimlərinin əsas mövqeyidir. Sadəcə bəzi Mötəzilə alimləri bu barədə fərqli fikirlər səsləndiriblər.
2. Yüksək məqamlı saleh insanlar sıradan mələklərdən üstündür
Təzkiyə mərhələsini keçmiş, nəfsini tərbiyə etmiş, “müqarrəblər” və “vəlilər” kimi adlandırılan yüksək məqam sahibləri, sıradan mələklərdən üstün tutulur. Çünki bu insanlar böyük bir mübarizə ilə, imtahan içində kamilləşərək belə bir məqama yetişiblər. İnsan olaraq bu səviyyəyə çatdıqları üçün onların sıradan mələklərdən üstün görülməsi məntiqi sayılır.
3. Sıradan mələklər sıradan insanlardan üstündür
Adi mələklər – insanların avamından daha üstündür. Günaha meylli, sıradan bir həyat yaşayan, bəzən büdrəyən insanlar mələklərin bu təmiz və günahsız varlığından təbii olaraq geridə qalır. Üstəlik, inkarda olan kafir insanların mələklərdən üstün olmadığı məsələsi də heç bir mübahisə doğurmur.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder