Tövhid və İslam Düşüncəsi

Tövhid: Sadəcə Allahın Təkliyi Deyil

Tövhid anlayışı dərin təhlilə ehtiyac duyur. Adətən, insanlar Allahın varlığına inandıqlarını deyir və bunun ardınca Onun tək olduğunu qəbul etdiklərini ifadə edirlər. Lakin bu, tövhidin yalnız zahiri tərəfidir. Əslində, tövhidə çatmaq üçün Peyğəmbərə iman zəruridir. Peyğəmbərsiz tövhid anlayışı tam və doğru başa düşülə bilməz.

Tövhid yalnız məntiqi bir fikir, riyazi bir prinsip deyil. Tövhid, eyni zamanda, insanın dünyanı, həyatı və özünü anlamasına yönəlik bir baxış bucağıdır. Məsələn, “lə iləhə illəllah” ifadəsi şirkə qarşı bir etirazdır. Allah Rəsulunun (sav) Kəbəni bütlərdən təmizləməsi, bu mübarizənin ən bariz nümunəsidir. Lakin burada da bir məsələ önə çıxır: Hətta cahiliyyə dövründə belə, Məkə qalasında Hənif adlanan, İbrahim dininə sadiq insanlar olmuşdur. Peyğəmbərimizin (sav) özü də heç zaman müşrik olmamışdır.

Müasir Antropologiya ilə Ziddiyyət

Bu kontekstdə müasir antropologiyanın yanaşması ilə İslam dünyagörüşü arasındakı fərq açıq-aşkar görünür. Müasir düşüncə insanın inkişaf tarixini maddi və mədəni tərəqqi ilə ölçür, Allah inancının da zamanla sadədən mürəkkəbə doğru dəyişdiyini iddia edir. Lakin müsəlman baxışına görə tövhid anlayışı insanın yaradılışı ilə birgə var olmuş və zamanla unudulmuşdur. Bu fikir, müsəlmanların dünyagörüşünə uyğun bir antropologiyanın yetərincə inkişaf etməməsinin də ciddi bir boşluq olduğunu göstərir.

Kəbə Fikri və Tarixi Başlanğıc

Hər bir müsəlmanın içində bir "Kəbə fikri" olmalıdır. Bu fikir, yer üzündəki ilk şəhəri, ilk insanı və ilk dəyəri təmsil edir. Adəmin (ə.s) ilk insan və ilk peyğəmbər olaraq Allahla münasibəti tövhidlə başlamışdır. Namazda Kəbəyə yönəlmək, bu ilkin başlanğıca və mərkəzə yönəlməkdir. Beləliklə, insan özünü tarixin tozundan, zəncirindən azad edir və mənəvi bir mərkəzə doğru yönəlir.

Allahın İradəsi və İslama Təslimiyyət

Allahın mütləq iradəsi, İslam inancının mərkəzində dayanır. Hər şey Onun iradəsi daxilində baş verir. Bu iradəyə inam isə sadəcə bir qəbul deyil, eyni zamanda bir təslimiyyətdir. Amma bu təslimiyyət hərəkətsizlik, biganəlik deyil — əksinə, bir başlanğıc nöqtəsidir. Bu imanla yola çıxmaq və məsuliyyət daşımaq deməkdir.

“Muhəmməd Rəsulullah”ın Yeri və Rolu

Tövhidə iman yalnız "Allah var" deməklə tamamlanmır. Allahın bizə nə demək istədiyini, necə yaşamağımızı istədiyini bizə Peyğəmbər tanıdır. Bu səbəblə, "Muhəmməd Rəsulullah" ifadəsi "Lə iləhə illəllah"la birgə olmalıdır. Fəlsəfi baxımdan ardıcıllıq Allah-Peyğəmbər şəklində olsa da, həyatımızda biz əvvəlcə Peyğəmbəri qəbul edirik, sonra Onun vasitəsilə Allahı tanıyırıq. Deməli, "yol Peyğəmbər, məqsəd Allahdır". İmanın ilk canlı nümunəsi, tərəddüdsüz iman edən şəxs Peyğəmbərdir.

Din, Həyat və Özünüdərk

Din, yalnız seçilmişlərə deyil, bütün insanlığa xitab edən bir sistemdir. Dinin böyüklüyü də məhz burada — "sadə insanlar dəyərsizdir" kimi iddiaları rədd etməsindədir. Din, həyatın və ölümün mənasını açıqlamağa çalışan və insanı bu suallar qarşısında yalnız buraxmayan bir sistemdir.

İnsanın özünü bilməsi və bəhanələrə sığınmaması lazımdır.“İnsan özünə qarşı şahiddir” (Qiyamət, 14). İnsan nə qədər müdafiə mexanizmi yaratsa da, içindəki həqiqəti tanıyan bir bəsirəti var. Bu da insanı həm sarsıdan, həm də oyadan bir prinsipi önə çıxarır.