Əzrail, Cəbrail, Mikail kimi mələklər - bu adlar Allahın adları deyil, doğrudur. Onlar birbaşa Əsmaül-Hüsna hesab edilməsə də, Allahın isimlərinin bir növ “məzhəri” – yəni təcəlli nöqtəsi və ya xidmətçisi olaraq qəbul olunurlar.
Məsələn, Əzrail – “əl-Mümit” (öldürən), Cəbrail – “ər-Rahman” və ya “əl-Alim” (mərhəmətli, bilən), Mikail isə “əl-Muhyi” və ya “ər-Rəzzaq” (dirildən, ruzi verən) adlarının təcəlli etdiyi varlıqlardır. Bu isə onu göstərir ki, mələklər və ümumilikdə dünyada bir feli yerinə yetirən hər kəs, fərqinə varsın ya yox, əslində ilahi isimlərə xidmət edir və o isimlərlə bir növ münasibət içindədir. Lakin burada əsas vurğulanmalı olan məsələ budur ki, fail və mütləq subyekt yalnız və yalnız Allahdır.
İslamda Mələk İnancı və Şirkin Qəbul Edilməzliyi
İslam inancında mələklərə iman, Allahdan sonra iman əsaslarının başında gəlir. Lakin günümüzdə bu mövzunun lazımi şəkildə işlənmədiyi, bir çox müsəlmanın diqqətini yalnız Allaha yönəltməyə çalışdığı müşahidə olunur. Halbuki İslamın mələk anlayışı bütpərəst (paqan) dünyagörüşündəki kimi Allahla yanaşı və ya ondan aşağı olan alternativ güc mərkəzlərinin mövcudluğunu qətiyyətlə rədd edir.
İslamda mələklər yalnız Allahın qüdrətinin təcəlliləri və əmrlərinin icraçılarıdır. Müsəlman düşüncə dünyası çox zəngin bir mələk nəzəriyyəsi formalaşdırmış, lakin bunun bütpərəstlik və ya çoxtanrılı inanca çevrilməsinin qarşısını almışdır. Müsəlman təfəkküründə Allah həm fail-i mütləq (mütləq yaradan), həm də fail-i muxtar (ixtiyari fail) olaraq qəbul edilir. Heç bir mələyin müstəqil gücü və təşəbbüs sahəsi yoxdur – onların varlığı Allahın isimlərinin zahir olunduğu bir təcəlli məkanıdır.
Allah – Varlıqdakı Yeganə Subyekt və Deizmin İnkarı
Dindar təfəkkürdə varlığın əsil faili və gerçək subyekti Allahdır. Bu anlayış müsəlman düşüncəsində keçilməsi qadağan olan “qırmızı xətt” kimidir. İslam dini Allahın passivliyini və ya fəaliyyətsizliyini – istər klassik tətildən (tətil görüşü), istərsə də müasir dövrdəki deist yanaşmadan qaynaqlansın – qəti şəkildə qəbul etməz.
Deizm, kainatın Allah tərəfindən yaradılıb sonra sahibsiz buraxıldığını iddia edir. Dini təlimlər isə Allahın kainatdan və insandan kənarda dayanan, müşahidəçi bir varlıq olmadığını açıq şəkildə bildirir. Allaha inanmaq, Onunla əlaqəyə də inanmaq deməkdir. Dini həyatın mənası da məhz bu əlaqəyə etibarla başlayır. Dini düşüncənin əsas ideyası budur: “Kainatı Allah yaratdı, amma əməllərimizi biz” deyə ayrılmaq əvəzinə, “əməllərin də Yaradıcısı Allahdır” düşüncəsinə bağlı qalmaq. Yəni hər şeydə İlahi təsir və iştirak vardır.
Dinin Şəxsi Təbiəti: Münasibətlərdə Allahı Tapmaq
Din, insanın həyatının müxtəlif anlarında – qorxularında, sevinclərində, düşüncələrində, tərəddüdlərində və münasibətlərində – Allahın harada və necə iştirak etdiyini cavablandırır. İnsanın ən həqiqi olduğu məqamlar məhz bu münasibətlərdir və məhz bu münasibətlərdə Allah axtarılmalıdır.
Məsələn, Qurani-Kərimdə Peyğəmbərə (s.ə.s) “Əvvəlcə yaxın qohumlarını xəbərdar et” buyurulması yalnız ailə daxili üstünlük (nepotizm) kimi başa düşülməməlidir. Bu ayə, yaxınlarla münasibətin həm emosional, həm də mənəvi baxımdan nə qədər mürəkkəb və sınaqlı olduğunu göstərir. Ailə münasibətləri ilk baxışdan qoruyucu və dəstəkləyici görünə bilər, lakin dərinlikdə ziddiyyət və çətinliklər daşıyır. Freudun dilə gətirdiyi odipal qarşıdurmalar, valideynin qoruma instinkti ilə övladın azadlaşma istəyi arasındakı gərginlik buna nümunədir.
Peyğəmbərin təbliğə ailəsindən başlaması, ən yaxın münasibətlərdə belə etik prinsiplərlə davranmaq lazım olduğunu göstərir. Bioloji və instinktiv bağları aşaraq, əxlaqi əsaslarla bir üslub formalaşdırmaq asan deyil. Bu isə insanın köhnə alışqanlıqlarını geridə qoyub, yeni bir kimliklə münasibətlərə daxil olması – yəni əxlaqi yenilənmə tələb edir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder