Müasir dövrdə sosial media platformaları sadəcə insanların ünsiyyət qurduğu məkan deyil. Bu platformalar istifadəçilərin diqqətini mümkün qədər uzun müddət saxlamağa çalışan sistemlərə çevrilib. Bunun nəticəsində isə ən çox diqqət çəkən məzmunlar adətən qəzəb, nifrət, qarşıdurma və emosional reaksiyalar yaradan paylaşımlar olur. Beləliklə, rəqəmsal mühitdə bir növ “qəzəb iqtisadiyyatı” formalaşır.
Bu sistemdə insanların emosiyalarına təsir edən məzmunlar daha sürətlə yayılır. Xüsusilə qəzəb doğuran və insanları bir-birinə qarşı qoyan paylaşımlar daha çox baxış, şərh və paylaşım topladığı üçün platformaların alqoritmləri tərəfindən ön plana çıxarılır. Bunun arxasında əsas məqsəd istifadəçinin platformada daha çox vaxt keçirməsini təmin etməkdir. Çünki istifadə müddəti artdıqca reklam gəlirləri və platformaların iqtisadi qazancı da artır.
Sosial media alqoritmləri dünyanı olduğu kimi göstərmir. Onlar daha çox diqqət çəkən və daha çox reaksiya doğuran məzmunları seçərək istifadəçiyə təqdim edirlər. Nəticədə cəmiyyətin çox kiçik bir hissəsinin fikirləri belə geniş auditoriyaya çatdırılır və sanki ümumi ictimai rəy kimi qəbul edilir. İnsan isə davamlı olaraq oxşar məzmunlarla qarşılaşdıqca həmin mənzərənin reallıq olduğunu düşünməyə başlayır.
Bu proses zamanla istifadəçiləri informasiya balonuna salır. İnsan yalnız öz mövqeyini gücləndirən və ya qarşı tərəfə qarşı nifrəti artıran paylaşımlarla üzləşdiyi üçün fərqli baxışları görmək imkanını itirir. Belə bir mühit qarşılıqlı anlaşmanı zəiflədir, qütbləşməni isə daha da gücləndirir.
Məhz bu nöqtədə texno-faşizm anlayışı ortaya çıxır. Burada söhbət yalnız texnologiyadan istifadə edən avtoritar idarəetmədən getmir. Əsas məsələ texnoloji sistemlərin özünün insanlarda qorxu, düşmən obrazı və “biz” və “onlar” qarşıdurmasını davamlı şəkildə gücləndirməsidir. Çünki insanların sakit şəkildə fikir mübadiləsi aparması platformalar üçün ciddi iqtisadi gəlir yaratmır. Əksinə, mübahisə, qarşıdurma və emosional reaksiyalar daha çox diqqət cəlb etdiyi üçün iqtisadi baxımdan daha sərfəli hesab olunur.
Beləliklə, rəqəmsal platformalar yalnız informasiya ötürən vasitə olmaqdan çıxaraq insanların düşüncə tərzinə və ictimai münasibətlərə təsir edən güclü mexanizmlərə çevrilir. Süni şəkildə böyüdülən qəzəb və qarşıdurma hissi cəmiyyət daxilində etimadı zəiflədir, insanları manipulyasiyaya daha açıq vəziyyətə gətirir və sosial həmrəyliyi sarsıdır.
Nəticə olaraq demək olar ki, müasir rəqəmsal mühitdə emosiyalar təkcə psixoloji hadisə deyil, həm də iqtisadi dəyərə çevrilmişdir. Platformaların işləmə prinsipi qəzəbi və qarşıdurmanı mükafatlandırdığı üçün insanlar fərqinə varmadan bu sistemin bir hissəsinə çevrilirlər. Buna görə də rəqəmsal məzmunu tənqidi düşüncə ilə qiymətləndirmək, alqoritmlərin necə işlədiyini anlamaq və emosional manipulyasiyalara qarşı ayıq olmaq cəmiyyət üçün getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder