Yaddaş insan həyatında, istər fərdi, istərsə də cəmiyyət səviyyəsində mərkəzi rol oynayır. Amma bu rol bəzən fürsətə çevrildiyi kimi, bəzən də ciddi bir maneəyə dönə bilər. Əgər yaddaş yalnız keçmişdə ilişib qalmağa, bu günü qaçırmağa və gələcəyi keçmişin nostaljisinə bağlamağa xidmət edirsə, artıq faydadan çox zərər gətirir deməkdir.
Yaddaş Nə Zaman Yükə Çevrilir?
Yaddaş o vaxt problemli hal alır ki, keçmişdən miras qalmış kimliklər indiki zamana hökm etməyə başlayır – onu qidalandırmaq, formalaşdırmaq yerinə, sıxışdırır, dondurur. Məsələn, əsrlər əvvəl yaşanmış münaqişələri bu günə daşımaq və ya keçmişin həyat tərzini olduğu kimi indi yaşatmağa çalışmaq, yaddaşı fürsətdən çox yükə çevirir. Keçmişə və ənənəyə olan münasibətimiz onu kor-koranə qəbul etməyə çevrilirsə, yaddaş bizi irəlilətmək yerinə, geri çəkməyə başlayır.
Acının Yaddaşdakı Yeri
Acı adətən mənfi bir hiss kimi qəbul olunur, lakin bu hissin insani və ictimai tərəfdən önəmli bir funksiyası var. Acı, bəzən insan zehnini oyadıb ayıq saxlayan bir faktora çevrilir. Cəmiyyətlərin kollektiv yaddaşında çoxsaylı ağrılı xatirələr mövcuddur, amma insanlar çox vaxt bu acı hissələri unutmaq istəyirlər. Halbuki bu ağrılı təcrübələrin növbəti nəsillərə ötürülməsi hər zaman təmin olunmur – unudulması isə bəzən təhlükəli nəticələrə gətirib çıxarır. İnsan və ya cəmiyyət daim anın xoş təəssüratlarına qapılıb yaşayarsa, bu onu xoşbəxt etməz. Çünki həyat həm şirin, həm də acı yaşantılarla yoğrulmuş bir bütövlükdür. Əgər acı travmaya çevrilməyibsə, insanın mənliyini gücləndirə və zehnini işıqlandıra bilər – tərbiyəedici tərəfi də az deyil. Həmişə sülh və rahatlıq içində bir zehniyyət mümkün deyil, çünki həyatın öz mahiyyəti mübarizə və sınaqlarla formalaşır.
Yaddaşsızlığın Cəmiyyətə Təsiri
Azərbaycan cəmiyyəti yaddaşını ciddi şəkildə itirmiş bir cəmiyyətdir. Bir çox səbəblər nəticəsində keçmişlə bağlar qopub. Nəticədə bu gün gənc nəsil keçmiş əsrlərdə yazılmış ədəbi və elmi əsərləri də anlamır.
Bu cür yaddaş itkisi cəmiyyət üçün ağır bir yükdür. Yaddaşı zəif olan zehinlər daha asan yönləndirilir, manipulyasiya və istismara açıq olur. Əgər insan keçmişdən uzaqlaşdırılıbsa, indini də tam dolu yaşaya bilməz. Keçmişi silib, “yalnız bu anı yaşayıram” düşüncəsi reallıqla ziddiyyət təşkil edir. İnsan tarixindən kənarda başa düşülə bilməz. Əgər bir fərd və ya cəmiyyət yaddaşını görməzdən gələrsə, özünü dərk etmə gücünün böyük bir hissəsini də itirər. Bu boşluq isə istər-istəməz başqalarının şüuru və təsiri ilə doldurulur. Nəticə etibarilə, yaddaşsızlaşmaq – idarə olunmağa və yönləndirilməyə açıq hala gəlmək deməkdir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder