Qardaşlıq Münasibətlərində Yaşadığımız Problemlər və Həll Yolları

Müsəlman cəmiyyətlərində qardaşlıq münasibətləri zaman-zaman sınaqlarla qarşı-qarşıya qalır. Bu münasibətlərdə yaşanan problemlər təkcə şəxsi deyil, həm də ümumi ictimai tarazlığı pozan ciddi bir məsələdir. Bu cür gərginliklərin kökündə həm xarici təsirlər, həm də fərdi zəifliklər dayanır. Qurani-Kərimdə Maidə surəsinin 2-ci ayəsi bu kimi hallarda doğru mövqe tutmaq və problemi kökündən həll etmək üçün mühüm bir istiqamət göstərir.

Qardaşlar arasında nifaq salınmasının başlıca səbəblərindən biri, şeytan və onun ardıcıllarının insanlar arasında kin, həsəd və nifrət toxumu səpməyə çalışmalarıdır. Qurani-Kərimdə bildirildiyi kimi, şeytan qiyamətə qədər insanları doğru yoldan uzaqlaşdırmaq üçün çalışacaq. Xüsusilə də xeyirli işlərin görüldüyü mühitlərdə o, aranı pozmaq üçün fürsət axtarar. Bu cür xarici təsirlərlə yanaşı, insanların nəfsi, eqosu və daxili boşluqları da problemlərin yaranmasında mühüm rol oynayır. Bütün bunların bir imtahan olduğunu dərk etmək və bu sınaqlarda şeytanın pusquda olduğunu unutmaq olmaz.

Qurani-Kərimdə buyurulur: “Yaxşılıq və təqva (Allah qorxusu) üzərində yardımlaşın; günah və düşmənçilikdə isə bir-birinizə yardım etməyin. Allahdan qorxun! Həqiqətən, Allahın cəzası şiddətlidir.” (Maidə, 2) Bu ayə, müsəlmanlar üçün bir çox məsələdə meyar rolunu oynayır. Əgər bu ayə dərindən dərk olunsa, qardaşlıq münasibətlərində yaranan narahatlıqlar fərziyyələrə və əsasız düşüncələrə söykənmədən həll edilə bilər.

Maidə surəsinin 2-ci ayəsinin işığında, şəxsi səviyyədə bu problemlərin öhdəsindən gəlmək üçün aşağıdakı addımlar atıla bilər:

• Açıq Ünsiyyət və Birbaşa Təmas: Problem yarandıqda, tərəflər arasında birbaşa və dürüst dialoq aparmaq lazımdır. Qəlbdə kin saxlayaraq, ehtimallarla hərəkət etmək şeytanın müdaxiləsinə zəmin yaradır. Problemin üzərinə gedərək onunla açıq şəkildə qarşılaşmaq, böyük anlaşılmazlıqların qarşısını alar.

• Özünü Dəyərləndirmə və Tənqid: Qurani təfəkkürlə yaşayan şəxs başqasını mühakimə etmədən əvvəl öz davranışlarını nəzərdən keçirər. "Mən harada yanlış etdım?" sualını vermək, məsələnin məğzinə varmaq üçün vacib bir başlanğıcdır.

• Səmimi Üzr və Halallıq: Əgər bir haqsızlıq olubsa, üzr istəmək, halallıq almaq və münasibətləri bərpa etmək üçün səmimi şəkildə təşəbbüs göstərilməlidir. Bu zaman üzr formal və ya nümayiş üçün deyil, qəlbdən gəlməli, sevgi və qardaşlığın bərpasına yönəlməlidir.

• Ədalətli Məşvərə və Doğru Şəxslərlə Məsləhətləşmə: Problemin çözümündə məqsəd haqlı görünmək deyil, doğruya çatmaqdır. Bunun üçün ədalətli və müstəqil mövqedə olan insanlara müraciət edilməlidir. Mövcud incikliklərə görə qərəzli şəxslərlə məsləhətləşmək, problemi daha da dərinləşdirə bilər.

Maidə surəsinin bu ayəsi yalnız birbaşa münaqişə yaşayanlara deyil, ətrafdakılara da məsuliyyət yükləyir. Əgər problemə kənardan şahid olan bir şəxs bu ayənin ruhunu anlayarsa:

• Barışdırıcı Vasitəçilik: Ətrafında problem yaşayan insanları barışdırmağı, yenidən yaxınlaşdırmağı və aranı düzəltməyi bir məsuliyyət olaraq görməlidir. Bu, təqva və yaxşılıqda yardımlaşmanın konkret təzahürüdür.

• Qərəzsizlik və Dəstək: Heç bir halda "yaxşı oldu, indi mənimlə daha yaxın olar" kimi niyyətlərlə hadisəyə yanaşmaq olmaz. Əksinə, barışa nail olunması üçün qərəzsiz mövqe tutulmalı, hər iki tərəfə qarşı ədalətli davranılmalıdır.

Əgər bu cür problemlər həll edilməzsə və şeytanın hiylələrinə məğlub olunursa, müsəlman cəmiyyətlərini bir sıra ciddi nəticələr gözləyir:

• İstiqamət və Enerji İtirilir: Qardaşlar bir-birini tükətdikcə, əsl vəzifələr yaddan çıxır. Belə bir parçalanma ilə ümmətin gücü azalır və nəticədə, küfr, nifaq və cahillik əhli üstünlük qazanır.

• Rəhmət və Bərəkətin Uzaqlaşması: Allahın rəhməti birlik və cəmiyyət üzərinə nazil olur. Əgər insanlar bir-biri ilə düşmənçilik edərsə, qeybət və fitnə yayılarsa, həmin rəhmətdən məhrum olurlar. Bu isə birgə hədəflərə çatmaq üçün tələb olunan mənəvi gücü sarsıdır.

Qardaşlıq əlaqələrinin qorunması, sanki bir orkestrdə müxtəlif alətlərin harmoniyada səslənməsi kimidir. Hər fərd öz notasına (özünütənqid və səmimiyyətə) diqqət yetirməklə yanaşı, digər alətlərlə (qardaşlarla) uyum içində ümumi bir melodiya (cəmiyyət ruhu) meydana gətirməlidir. Kiçik bir uyğunsuzluq belə (məsələn, zənn və inciklik) bütün musiqini poza bilər. Ancaq qarşılıqlı dinləmə (dialoq), tarazlaşdırma (üzr, halallıq) və tamamlanma (vasitəçilik) ilə bu melodiya daha güclü, daha təsirli və davamlı bir ahəngə çevrilə bilər.